H.J.A. Hofland

Dappere pionnen

Volgens de laatste berichten zal pas in oktober in Den Haag worden besloten of de Nederlandse missie na 2008 in Afghanistan blijft. Aanvankelijk was het de bedoeling dat de beslissing in augustus zou worden genomen. Een vertraging van twee maanden. Dat is een goed teken. Er wordt nu over nagedacht.

Nederland staat onder internationale druk. In een interview met NRC Handelsblad heeft de secretaris-generaal van de Navo, Jaap de Hoop Scheffer, gezegd dat er niemand weg kan. ‘En er gáát niemand weg. Ik kan me eerlijk gezegd niet voorstellen dat Nederland in z’n eentje zou vertrekken.’ De Afghaanse president Karzai heeft gevraagd of we willen blijven. Ook minister Condoleezza Rice zou die Nederlandse bereidwilligheid zeer op prijs stellen.

Waarom al deze weerstand tegen het vertrek van de Nederlanders over een maand of tien? De Hoop Scheffer is bang voor wat in de Koude Oorlog het domino-effect werd genoemd. Als het Westen toeliet dat één land aan het communisme ten offer zou vallen, zouden ze allemaal volgen. In Afghanistan is het enigszins anders, maar niet in principe. Samen met de Britten en de Canadezen zijn de Nederlanders degenen die in het gevaarlijke zuiden het vechtwerk doen. In de relatief rustige provincie Kunduz is een Duits contingent van 3200 man dat Afghaanse troepen opleidt. De Hoop Scheffer heeft bondskanselier Merkel gevraagd om deze soldaten naar gevaarlijker gebieden te sturen en nul op het rekest gekregen. De militaire aanwezigheid op zichzelf is in Duitsland een controversiële zaak geworden.

Vorige week heeft de Australische minister van Defensie Nelson de Navo laten weten dat, als de Nederlandse soldaten zouden vertrekken zij niet door Australische zullen worden vervangen. Italië en Spanje zijn niet van plan hun soldaten naar gevaarlijke streken te sturen. En het is de vraag of de Canadezen zullen blijven wanneer zij in 2009 aan hun verplichting zullen hebben voldaan. Ze staan op het standpunt van oud-minister van Defensie Kamp. Canada heeft zich voor een vastgestelde termijn verbonden en daarmee is het afgelopen.

Als de Nederlandse missie niet wordt verlengd, heeft dit internationale consequenties. Dan voegen we ons bij de meerderheid, die er op het ogenblik geen heil in ziet de levens van de soldaten op het spel te zetten. We weigeren de Nederlandse missie de kastanjes uit het vuur te laten halen. Onder de Navo-leden brokkelt de geestdrift voor Afghanistan snel verder af. De Hoop Scheffer doet zijn best de Nederlandse dominosteen overeind te houden. Maar de rest wankelt of is al omgevallen. In zijn hart zal hij het misschien ook niet onredelijk vinden als na 2008 Nederland het daar voor gezien houdt.

Aangekondigd als een nobele plicht tot pacificatie en wederopbouw, is de missie in Afghanistan tot een crisis binnen de Navo geworden. Hoe komt dat? Er is een reeks van uit elkaar voortvloeiende oorzaken. De Taliban hebben zich gereorganiseerd, zoals wordt bewezen door het feit dat onze opbouwmissie tot vechtmissie is geworden, tegen de verwachting van het kabinet-Balkenende III in. De Navo in haar geheel heeft zich laten verrassen. Nu vraagt Commandant der Strijdkrachten generaal Dick Berlijn om meer manschappen, tijdelijk, en minister Van Middelkoop van Defensie heeft meer geld nodig. Dit onafhankelijk van de vraag of er al dan niet zal worden verlengd.

Waaraan hebben de Taliban hun terugkeer te danken? In grote trekken komt het erop neer dat de islamitische strijders zich na hun nederlaag in 2001 hebben kunnen reorganiseren in Waziristan, het grensgebied met Pakistan. Ze zijn daartoe in staat gesteld omdat president Bush en de neoconservatieven veronderstelden dat in Afghanistan ‘de klus geklaard was’, zodat zij zich verder aan Irak en de democratisering van het Midden-Oosten konden wijden. Daarmee was Afghanistan impliciet tot een probleem van de tweede rang verklaard. Er bleven wel Amerikaanse troepen, maar die deden vaak niet wat ze moesten doen. President Karzai protesteerde omdat er bij de gevechten veel burgers het slachtoffer werden, krijgsheren keerden terug, de corruptie bleef, de papaveroogst bereikte een nieuw record. Het land bleef grotendeels een chaos.

De grote onzekere factor voor Afghanistan is nu Pakistan. President Musharraf is het centrum van een diepe politieke crisis, waarvan de uitkomst zeer onzeker is. Het is niet uitgesloten dat hij die niet zal overleven en dat, in het ernstigste geval, de macht door islamisten zal worden overgenomen. Wat dan? Pakistan heeft atoombommen. Misschien, dat weet niemand in het Westen, woont Osama bin Laden in het ontoegankelijke grensgebied. Bush heeft daar niets te vertellen en de Navo evenmin. De Nederlanders in Uruzgan zijn niet meer dan dappere pionnen.