De beste boeken van 2016

Darwins evenknie

In maart 1859, een half jaar voor zijn negentigste verjaardag, plaatste Alexander von Humboldt een advertentie.

Hij ging, zo schreef hij, ‘gebukt onder grote neerslachtigheid als gevolg van een nog dagelijks toenemende hoeveelheid correspondentie’ en vroeg ‘de mensen van de twee werelddelen zich minder met hem bezig te houden’. Een maand later stuurde hij het vijfde deel van Kosmos, waar reikhalzend naar werd uitgekeken, naar zijn uitgever. Kort daarna stortte hij in. Gedurende de laatste week van zijn leven deden Berlijnse kranten dagelijks verslag van Humboldts gezondheid. Toen hij eenmaal bezweek, ging het nieuws van zijn dood ‘als een schokgolf de wereld rond’. Niet bijzonder snel: met de snelheid van het snelste stoomschip. In New York vormde zich daags na zijn dood een lange rij mensen die hoopten een glimp op te vangen van een schilderij dat was geïnspireerd op Humboldts reis naar Zuid-Amerika. Maar terwijl in Berlijn op datzelfde moment tienduizenden zich aansloten bij de rouwprocessie, wist men in New York nog van niets. Toen het nieuws anderhalve week later dan toch de nieuwe wereld bereikte, deden kranten door heel het land verslag van het heengaan van ‘de man die door velen gekenschetst werd als de bijzonderste ooit geboren (…) Zij hadden het geluk te hebben geleefd in het tijdperk van Humboldt.’ Tien jaar later werd Humboldts honderdste geboortedag overal op de wereld gevierd; in Melbourne, Moskou en Mexico City, in Alexandrië, Buenos Aires en Chicago. In het Amerikaanse stadje Syracuse gingen 15.000 mensen de straat op en in New York gingen avenues schuil achter banieren waarop Humboldts gelijkenis was geschilderd.

Hoe kan het dat de man die minimaal als Darwins evenknie gold zo snel door iets dat riekt naar de vergetelheid wordt geclaimd? Andrea Wulfs De uitvinder van de natuur is een indrukwekkende poging de wetenschapper en ontdekkingsreiziger – een visionair in zowel moreel als wetenschappelijk opzicht – zijn rechtmatige plaats in de geschiedenis terug te bezorgen.


Andrea Wulf, De uitvinder van de natuur: Het avontuurlijke leven van Alexander von Humbold, Atlas Contact 572 blz., € 39,99