Griekenland Stokslagen voor Syriza

‘Dat verwaande machtsvertoon…’

Griekenland beging de zonde om een linkse regering te kiezen en de trojka laat het land daarvoor boeten, is de overtuiging in Athene. ‘Ze willen Syriza omverwerpen en vernielen daarmee de Europese gedachte.’

Medium anp 33443216

Geen Griek verwachtte voorspoed: het weekend in Brussel zou uitmonden in het ene kwaad of het andere, in bankroet of bezuinigen. Dat laatste dus, maar zó veel meer dwang en eisen laat het land beduusd en in boze berusting achter.

Democratie valt niet te chanteren, sprak premier Alexis Tsipras een week eerder, en dat was voortijdig. Sinds de Grieken in het referendum en masse meer besparingen verwierpen, toonde Berlijn zich steeds halsstarriger. Het was Wolfgang Schäuble, de Duitse minister van Financiën, die Tsipras dreigde met uittreding uit de euro, die ieder uur meer wenste, tot een fonds dat staatseigendom verhandelt aan toe. In Athene zijn de verwijten aan Tsipras mild; anders dan ondertekenen kon hij niet.

‘We zijn in de val gelokt’, vertelde oud-minister Yanis Varoufakis aan de New Statesman. ‘De eurogroep is een ingespeeld orkest en Schäuble is de dirigent. Zijn standpunt was: het programma staat vast, de vorige Griekse regering nam dat aan en verkiezingen veranderen niets.’ Varoufakis twijfelt niet. Schäuble is meedogenloos om ‘de vrees Gods in de Fransen vast te zetten’, schreef hij in The Guardian, opdat niemand de Duitse discipline loslaat. En daarbij vernielt hij moedwillig de Griekse economie en samenleving, zegt men bij Syriza. Alweer de btw opdrijven in tijden van depressie, is immers redeloos. Ook is het zorgstelsel à la Amerika ontdaan van ieder vangnet. Bij de bevolking is de wil tot ‘offers’ na vijf jaar nihil.

De schuldeisende trojka van EU, ecb en imf riep de laatste dagen weer grote weerzin op. De biecht van oud-Bundesbank-chef Karl Otto Pöhl, dat de redding om ‘Duitse en Franse banken’ draait, haalde men weer aan; tien procent van de 233 miljard euro belandde in Athene. ‘Eenvoudig is het de Grieken de schuld te geven’, schreef het tijdschrift Foreign Affairs, ‘en dan verbazing veinzen als zij dat scenario afwijzen.’

In drie dagen dient het parlement wetten aan te nemen, bedong Berlijn. Op dinsdag, toen dit weekblad ter perse ging, was het onhelder of dat doenlijk is. Ook is nog onduidelijk hoe groot de weerstand in Syriza is en hoe de partij daarmee omgaat. Maar zonneklaar is dat de trojka de komende maanden in een kil Athene ontvangen zal worden. In de eurogroep is het vertrouwen in de Grieken dan wel ‘verdwenen’, volgens Syriza beraamt de trojka een heuse coup d’état.

‘Kom maar langs’, zegt Nikolas Theocharakis. De hoogste ambtenaar van Financiën weerde lange tijd ieder gesprek af. Maar de ‘voorwendsels van trojka en media’ hoort hij al te lang aan, ‘de tijd om te zwijgen is voorbij’. En zo buigt de vertrouweling van Varoufakis zich op een smoorhete middag voorover, de moeë ogen halfdicht, en zegt: ‘Het daagde Syriza pas laat, maar de trojka is uit op ultieme vernedering. Wil je je ontdoen van je ellendigste broodheer, dan zul je boeten; we begingen de “zonde” een linkse regering te verkiezen.’

Tot eind april leidde Theocharakis het ‘technische’ gesprek met de trojka. De eerste dagen arriveerden de limousines met imf- en ecb-chefs als vanouds voor het ministerie. ‘Dat verwaande machtsvertoon… Ze liepen hier binnen alsof het een saloon is, neuzend waar ze wilden. We wezen hun vlug de deur.’ Veel te zien was er overigens niet: toen Syriza de boel overnam, stond alleen het meubilair er nog. Dossiers, internet, handzeep; alles was weg.

‘In februari besloot de eurogroep: vooruit, het programma is plooibaar. Maar dat bleek een valse belofte. Terwijl de trojka zeer meegaand was met Ierland, zónder zo’n afspraak. Stelde ik een niet-neoliberale regeling voor, dan wees ze die af: meer belastingbeambten om méér te innen? Niet toegestaan. Eenmalige heffing over hoge bedrijfswinst, een solidariteitsbijdrage van werkgevers? Nee, nee.’ Onderwijl is in vijf jaar de belasting voor lage inkomens met 337 procent opgekrikt, tegen negen procent voor de hoogste.

‘Onze uitleg dat álmaar meer besparen ondoenlijk is, vindt geen gehoor. Om democratie of de barbaarse ontmanteling van ziekenhuizen geeft de trojka niet, ze ziet de weerslag niet, en herhaalt: je moet offers brengen. Tien stokslagen op andermans rug voel je niet.’

Iedere dag merkt Panayiotis Skourletis de gevolgen van het Europese beleid. Arbeid en Sociale Zekerheid, die naam draagt zijn ministerie, maar van beide is er immer minder. Als hij zich tien jongeren inbeeldt, weet hij dat zes van hen baanloos zijn. En dat beangstigt hem. Dat de helft van de Grieken op of onder de armoedegrens leeft, evenzeer. ‘Op die humanitaire crisis slaat de trojka geen acht’, verzucht de minister. ‘Ze ziet getallen, geen gezichten. Wij voorzien gezinnen weer van elektriciteit, delen voedselbonnen uit, gaan huisuitzettingen tegen. De trojka verbood dat, en we doen het toch.’

Van soevereiniteit is allang geen sprake meer, vervolgt Skourletis. ‘De trojka vormde ons om tot schuldkolonie, dwong ons in een afhankelijke pose, en schrijft het binnenlands beleid voor – dat desastreus is. In vijf jaar is de werkloosheid verviervoudigd, de economie kromp een kwart, maar investeren is taboe.’

Syriza regeert niet, klinkt het steeds. Maar wat Skourletis wil, is voor de trojka uit den boze – de impasse vloeit daaruit voort. Zo pleit hij voor een minimumloon van 751 euro. Van de helft overleef je amper, je hebt geen koopkracht en zwengelt de economie niet aan. ‘De trojka is trouw aan haar dogma: dat is “ongezond” voor het bedrijfswezen. Alsof Griekenland competitief is geworden door al dat snijden, al dat versoepelen… Geenszins, maar miserabel wél.’

‘Op de humanitaire crisis in Griekenland slaat de trojka geen acht. Ze ziet getallen, geen gezichten’

Steeds dringt zich aan Theocharakis een scène van Louis de Funès op. Laatst weer, toen Angela Merkel een voorstel ‘genereus’ noemde. ‘De Funès buitte als inspecteur de boeren eens volledig uit, riep ze bijeen en gebood ze te betuigen: “Leve onze weldoener!” Komisch, ja. En wij werden, in Varoufakis’ woorden, steeds gedwongen onze creditcard te gebruiken om de hypotheek te betalen. Dan ben je verdoemd – schuldkwijting is ver weg.’

Nooit hoorde hij de trojka een vergissing erkennen. ‘Het was Jeroen Dijsselbloems eerste bezoek aan Syriza, toen Tsipras zei: “U ziet, dit bezuinigen werkt averechts.” En koeltjes antwoordde Dijsselbloem: “Dat denk ik niet”, waarna hij Varoufakis dreigde met sluiting van banken, toen al. Als je die “man zonder ideologie” – wat beduidt dat hij erg rechts is – hoort praten, dan verlang je naar politici als Max van der Stoel.’

Al vele jaren kent hij Varoufakis, en hij weet: ‘Omdát hij een uitgelezen speltheoreticus is, besefte Yanis dat je met een “gevangenendilemma” of wegkijkspelletje deze kwestie niet oplost. Wie gelooft dat hij gokte, is dwaas. Hij denkt ieder model door, leest de trojka de les – “extending and pretending” is precies verwoord – en zij jaagt nu op hem.’ De dag erop treedt Varoufakis terug, om de lieve vrede te bewaren.

‘Berlijn vatte het referendum op als intimidatie, en zo begon de chantage: door de ja-stem tot eurostem te bevorderen, terwijl de nee-stem enkel tegen besparingen was; door de banken te verstikken. Schäuble gedraagt zich als Georges Clemenceau bij het Verdrag van Versailles, hij tuchtigt. Berlijn jut de Duitsers zozeer op dat omkering onmogelijk is.’

De trojka wil Syriza ‘omverwerpen’, dat is ook minister Skourletis’ lezing. ‘En daartoe is ze bij machte, want zij is groot en wij niet. Maar ze zal de idee Europa, dat van solidariteit, recht en democratie, ermee vernielen.’

In het binnenste van Brussel, waar de trojka en Syriza de details doorspreken, vangt ‘het treiteren’ aan, zegt Skourletis. Op het laatst wijzigt de trojka schattingen, zodat Athene niet kan reageren. Toe- en inlichtingen blijven uit, steeds overschrijdt men welbewust de ‘rode lijnen’ van Tsipras. En de Brusselse mediamachine, zoals journalist Nikos Sverkos het noemt, staat gereed om Syriza als ‘onnozel’ af te schilderen.

Het is middernacht op de burelen van Efimerida ton Syntakton, ’s lands enige onafhankelijke krant, en Sverkos beluistert rokend het nieuws. Tsipras kondigde even ervoor zijn kolotoumba aan, de ommezwaai. ‘Als ze je dwingen…’ mompelt Sverkos.

‘Wie de media beheerst, ligt voor’, zet hij uiteen. ‘In Brussel spelen spindokters van de trojka almaar valse berichten door aan de Financial Times, aan de persbureaus Reuters en Bloomberg, en alle kranten nemen die over. “Bronnen zeggen…”, lees je dan, en anonimiteit is geoorloofd, maar leent zich al te zeer voor een hetze.’

Zo kent hij een woordvoerster, een Duitse, die eerder voor de persbureaus werkte. ‘Zij koestert diepe weerzin tegen Syriza. In Riga sprak Varoufakis kalm met de eurogroep – en de volgende dag las je dat hij “verbaal is vermorzeld”, dat hij zich “vervreemdde”, “in een andere wereld leeft”. Taal uit de koker van de Duitse, niets was waar, maar het beeld was gevormd. Zo gaat ze voort: Athene levert te laat in, is niet serieus, is slordig.’ Men pent het neer, en balletjes gaan rollen. Een journalist van zo’n persbureau vertelde hem hoe een Duitse ambtenaar per sms nieuwe smaadcampagnes inluidt.

‘Ook spreek ik dezelfde bronnen als de correspondente van het “ernstige” Kathimerini, en ik hoor goede, gewone en slechte dingen over Syriza. In haar verhalen lees ik alléén de slechte, steeds weer.’ Hij fronst: ‘Het mag niet verbazen: Kathimerini is bezit van een scheepsmagnaat, die vreest dat Syriza als eerste de rederijen zal belasten. Alle kranten en zenders behoren toe aan de oligarchie, die ze inzette om Pasok en Nieuwe Democratie te paaien, in ruil voor gunstige wetgeving en bouwprojecten.’

Dat Dijsselbloem juist deze dagen pleit voor ‘eerlijke politici’ om de corruptie te bevechten, en Syriza daarbij in twijfel trekt, stuit bij Grieken op verbijstering. ‘Een vorige transportminister’, brengt Theocharakis in herinnering, ‘verdúbbelde het emplooi in de Atheense metro, om maar Thraciërs – uit zijn kiesgebied – in te huren. Bij Pasok hield men een wedloop wie de grootste clientèle regelde. Politici sluisden miljoenen weg. Onder de ogen van de trojka beschermden die twee partijen hun eilandjes van omkoperij en verderf, midden in die zee van misère. Zij die de pensioenen halveerden, boden hun trawanten een leven in weelde.’

In dat licht won Tsipras het vertrouwen van de Grieken, meent Sverkos, ze zien dat hij eerlijk is, dat hij slag levert. ‘Bij de vroegere minister van Arbeid, Ioannis Vroutsis, wandelde de trojka binnen, en zei: “Voer dit uit”, en Vroutsis’ respons luidde: “Mail het me, dan doe ik dat.”’ En zo trof Skourletis zijn ministerie aan.

Het beeld van Syriza als eenzame speler is een waanbeeld, meent Theocharakis. In gesprek met de trojka dacht hij aan de steun van het Italiaanse, Franse, Spaanse en Portugese volk, en van de oppositie in Madrid en Dublin. ‘Alleen: aan tafel verdampte de bijstand van Parijs en Rome veelal.’ Hij begrijpt het. Belemmer je de Duitse dictaten, dan verjaagt Berlijn je. ‘Maar als we bezwijken, bloeit er wellicht iets moois op ons graf. Toen Spartacus ten slotte verpletterd werd door de Romeinse legioenen, kruisigden ze zesduizend knechten langs de weg: “Verzet je niet”, duidde dat aan. En toch was de bejegening van slaven nooit meer hetzelfde.’


Beeld: (1) Oproerpolitie bewaakt het Griekse parlement tijdens een anti-EU -demonstratie in Athene, 13 juli (Andreas Solaro/ AFP / ANP)