Hoofdcommentaar

De aap in de politiek

Als PvdA-leider Wouter Bos een vooruitziend man was geweest, zou hij twee problemen minder hebben gehad. In Rotterdam had hij dan niet opgescheept gezeten met Marco Pastors van Leefbaar Rotterdam en in eigen gelederen niet met een geval van chantage.

Stel dat een visionaire Bos al veel eerder en ook zonder dat de betrokkene ze zelf hoefde aan te prijzen de talenten had gezien die partijgenoot Rob Oudkerk zichzelf toedicht. Stel dat Bos het hem ook zonder diens spijtbetuiging al had ver geven de reputatie van de partij te hebben geschaad door de bekendste hoerenloper van Nederland te worden. Wat zou er zijn gebeurd als Oudkerk in de PvdA al lang de door hem begeerde post van consultant bestuurlijke problemen had gehad? Dan had Bos hem direct na het vermaledijde interview van Marco Pastors naar Rotterdam kunnen sturen met de opdracht de PvdA-fractie in de raad daar terzijde te staan.

«Nou niet meteen wegsturen die man», had Oudkerk kunnen zeggen. «Ik heb in Amsterdam ook wel eens iets lelijks gezegd over Marokkanen. Laten we eerst eens rustig kijken wat Pastors nou precies bedoeld heeft met zijn uitspraken over moslims. Wat verstaat hij onder insluiten en uitsluiten? Jammer trouwens dat jullie daar in al die oppositiejaren niet achter zijn gekomen.» Voordat de Rotterdamse PvdA’ers dit verwijt hadden kunnen verwerken, zou Oudkerk dan al verder zijn gedenderd. «Daarnaast moeten we ons afvragen of die Pastors voor de PvdA bij de komende gemeenteraadsverkiezingen niet het gevaarlijkst is als hij zichzelf kan afschilderen als slachtoffer van de politiek correcte elite en dus als volksheld. Voor de minder goede verstaander voeg ik daaraan toe: de vraag stellen is hem beantwoorden.»

Maar Bos had Oudkerk de afgelopen weken niet als adviseur in dienst. De PvdA-fractie in de Rotterdamse gemeenteraad rotzooide daardoor maar wat aan en verpestte de boel zo erg dat Bos het afgelopen weekeinde nodig vond zelf in te grijpen. Bij deze operatie damage control trok hij samen met de PvdA-lijsttrekker bij de komende gemeenteraadsverkiezingen in Rotterdam, het Tweede-Kamerlid Peter van Heemst, naar een markt in de havenstad. Staande tussen de kramen moest Van Heemst daar openlijk zeggen waar Oudkerk in zijn rol als adviseur, ware hij dat geweest, in het geheim op zou hebben aangedrongen bij de fractie: laten we eerst eens uitzoeken wat Pastors nou eigenlijk bedoelde met zijn opmerking over moslims.

Eerst ging het op die markt nog fout. Daardoor beweerde Van Heemst dat hij het net zo als Pastors had kunnen zeggen. Maar van dat tongslippertje kreeg de radio de schuld. Uiteindelijk was de goede tekst gevonden. «Als Pastors zegt dat geloof nooit misbruikt mag worden om misstanden toe te dekken of om wangedrag te rechtvaardigen, dan heeft Pastors in mij een medestander», zei Van Heemst op de markt wat de PvdA in de raadszaal had moeten zeggen.

Bos zelf beweerde in Rotterdam heel stoer de discussie met Pastors over het onderwerp moslims te allen tijde aan te durven. Je hoorde hem denken: ik zal niet de fout maken van mijn voorganger Ad Melkert, die niet met Fortuyn in discussie wilde. «Pastors is monddood gemaakt door het CDA», voegde Bos er nog aan toe. De kiezers die de PvdA in 2002 in de steek lieten, moeten vooral niet de indruk krijgen dat de PvdA in de tussenliggende tijd niks heeft geleerd. Dat ook de PvdA vorige week Marco Pastors van Leefbaar Rotterdam niet langer vertrouwde, was een lastig uit te leggen detail waar Bos liever niet aan herinnerd wilde worden. Waarna Van Heemst maandagavond bij Nova en Barend & Van Dorp een potje klassiek draaien ten beste moest geven.

Die mislukte operatie damage control was niet nodig geweest als Bos een vooruitziende blik had gehad en Oudkerk zelf als adviseur had benoemd. Helaas. En nu heeft Bos er zelfs een tweede probleem bij: hij wordt gechanteerd. Door diezelfde Oudkerk. Daardoor was het, zelfs toen Pastors maandag aanvankelijk weigerde op te stappen, te laat om Oudkerk naar Rotterdam te sturen. Ook niet voor het oplossen van het duivelse dilemma waar de PvdA-Rotterdam mee worstelde: voet bij stuk houden en Pastors inderdaad wegsturen, of terugkomen op de eerdere beslissing met als verwijt dat de PvdA dat alleen doet omdat Pastors buiten het college een grotere bedreiging is bij de verkiezingen dan binnen het college.

Als Bos alsnog Oudkerk als consultant aantrekt, laadt hij sinds het interview van Oudkerk vorige week zaterdag met de Volkskrant de verdenking op zich gevoelig te zijn voor chantage. Niemand zal oprecht geloven dat het echt om Oudkerks talenten te doen is, omdat deze heeft gezegd zijn partij lidmaatschap op te zeggen als van die talenten geen gebruik wordt gemaakt. Dan maar één partijlid minder? Zo’n reactie had Oudkerk voorzien. Daarom liet hij opperpeiler Maurice de Hond doormeten voor hoeveel zetels hij in zijn eentje goed zou zijn in de Amsterdamse gemeenteraad. Vijftien zetels geeft het dreigement power mee, moet Oudkerk hebben gedacht. Juist daarom zou hij ook zo geschikt zijn geweest als oplosser van het Rotterdamse dilemma. Het gaat bij hem immers, net als bij Pastors, om insluiten of uitsluiten, om de vraag waar iemand het minste kwaad kan.

Oudkerk heeft gezegd de adviseursrol te willen hebben om problemen écht op te lossen en het systeem, lees bestuurlijk Nederland, te dwingen te veranderen. Hoe altruïstisch klinkt dat. Maar wie heeft ooit een politicus horen zeggen dat hij macht wil, zoals hoogleraar psychologie Frans de Waal zich afvraagt in zijn nieuwste boek De aap in ons. Ook hier is de vraag stellen hem beantwoorden. De Waal schrijft dat voor mannetjes macht «het ultieme afrodisiacum» is, «en dan nog eens eentje dat verslavend werkt». Daarmee heeft Oudkerk dan meteen een wetenschappelijk antwoord op zijn vraag welk stofje bij hem toch die geslachtsdrift prikkelde.