De AfD in de Bondsdag heeft ook voordelen

Medium commentaar 39 2017 afd in bondsdag

Eerst was er de schok, toen de wanhoop, en nu de voorspelling dat de AfD vast snel aan chaos ten onder gaat. De paar dagen na de landelijke verkiezingswinst van de nieuwrechtse AfD is het hele bekende scala van reacties in de Duitse media en politiek voorbij gekomen. Dat men in het buitenland daarom ook wel sussend over ‘normalisering’ spreekt – de AfD is met 12,6 procent tenslotte bijna even groot als de pvv – wordt in Duitsland echter allerminst als een geruststelling gevoeld.

Daardoor wordt makkelijk over het hoofd gezien dat het land de afgelopen jaren al lang een stuk minder ‘anders’ was dan het leek. De Duitse parlementariërs wezen graag met morele tevredenheid op de beschaafde rust die er in de Bondsdag heerste, in tegenstelling tot landen met een rechtspopulistische partij, maar je hoefde je oor alleen maar op straat te luisteren te leggen en er ontstond een ander beeld – en niet alléén in het oosten van het land.

Je zou dat een voordeel van de verkiezingsuitslag kunnen noemen: die broeiende politieke woede zal nu aan de oppervlakte klinken, en kan daarmee gekanaliseerd worden. Voor al die buurlanden met dezelfde ervaring wordt daarbij vooral interessant hoe nu de ándere Duitse partijen op de nieuwe deelnemer zullen reageren.

Angela Merkels rechtervleugel, met name de Beierse csu, denkt de oplossing al te hebben: men wil de ‘rechterflank sluiten’, Merkel moet rechtser worden en zo de wind uit de zeilen nemen van de AfD, hun grootste concurrent. Ook dat klinkt bekend: in Nederland koos men na Pim Fortuyn voor steeds meer ‘begrip’ voor de boze burger en de vvd en het cda namen zijn posities over.

De broeiende politieke woede kan nu gekanaliseerd worden

Het resultaat: vijftien jaar later is de pvv met dertien procent de tweede partij van het land, en bepaalt nog steeds permanent het debat. In Duitsland koos men ondertussen voor het tegendeel, men wilde het AfD-geluid zo graag wegdrukken dat men over thema’s als integratie überhaupt niet meer durfde te debatteren – en het resultaat is precies hetzelfde.

Angela Merkel kan dus beter een derde weg zoeken. Ze heeft daar hoogstwaarschijnlijk alleen de zogeheten Jamaica-coalitie voor, een op het eerste gezicht onlogische combinatie van cdu, csu, de liberale fdp en de Groenen. Er wordt nu daarom vooral zwaarmoedig benadrukt hoeveel ‘moeilijker’ Merkel het in haar vierde termijn zal krijgen, omdat ze met een aangeslagen cdu haar machtsbasis kwijt is.

Maar Jamaica kan net zo goed een intrigerend politiek experiment worden, dat in zijn paradoxale samenstelling prima past bij het hedendaagse Duitsland. De christen-democraten, liberalen en groenen lijken tegengestelden, maar in hun midden vormen ze de afspiegeling van een nieuwe Duitse stedelijke burgerij. Die draagt graag groene en liberale waarden uit, maar beseft tegelijk goed dat ‘Weltoffenheit’ ook goed is voor een sterke internationale economische positie van het land, voor het eigenbelang.

Uiteindelijk wordt dat het spannendste na de uitslag: met de AfD in het parlement heeft die internationaal georiënteerde burgerij voor het eerst een echt tegengeluid, al is het maar in de vorm van provocaties. Alleen luid verkondigde verontwaardiging daarover is niet meer de oplossing.

De Duitse Meinungselite, die de afgelopen jaren zo moreel tevreden met zichzelf was, zal nu veel overtuigender moeten laten zien waar ze echt voor staat.