De AfD is de enige winnaar in Thüringen

Berlijn – Het gaat slechts om een van de kleinste deelstaten, maar toch heeft de verkiezing van de Thüringse minister-president de Duitse politiek in een diepe crisis gestort. Grootse woorden over ‘het einde van de democratie’ zijn gevallen en parallellen met de opkomst van de nsdap worden getrokken. Maar waar wijst deze crisis nu echt op?

De liberaal Thomas Kemmerich werd op 5 februari tot minister-president van Thüringen gekozen dankzij steun van de christendemocratische cdu, de liberale fdp én de rechtspopulistische AfD. Deze coalitie verhinderde dat de kandidaat van de linkse partijen won. De vraag was alleen: was de actie afgesproken? Zo ja, dan zou het voor het eerst zijn geweest dat de rechts-nationalistische AfD door andere partijen werd gebruikt om eigen doelen door te zetten.

In de Duitse politieke cultuur geldt dit als een breuk met de consensus om partijen ‘rechts van de cdu’ uit te sluiten. De kwestie beheerst sindsdien dagelijks het nieuws, en de consequenties worden per dag groter. Behalve het terugtreden van Kemmerich zelf, is maandag ook Annegret Kramp-Karrenbauer, de beoogde opvolger van bondskanselier Angela Merkel, afgetreden als partijleider van de cdu.

Alleen: ‘Thüringen’ openbaart daarmee niet ‘het eind van de democratie’, zoals dramatisch in de Duitse media en politiek klinkt, maar laat eerder de crisis van de grote Duitse volkspartijen zien, met name de cdu. Na veertien jaar onder Merkel weet de partij niet meer welke richting zij op wil gaan. De cduisrichting links opgeschoven, maar probeert sinds het AfD-succes wanhopig de verloren kiezers op rechts terug te halen.

De omgang met de AfD openbaart deze verwarring. Een samenwerking met de AfD wordt van bovenaf streng uitgesloten, maar zo eensgezind zijn de christendemocraten in het oosten van Duitsland, waar bijna een kwart van de kiezers AfD stemt, allerminst. De Thüringsecdu bleek er namelijk niet zo’n probleem in te zien dat de AfD hun kandidaat zou steunen – zelfs al is de Thüringse AfD-leider Björn Höcke de beruchtste rechtsbuiten van het land.

In plaats van dat de volkspartijen hun eigen zwakte oplossen, wordt de AfD paniekerig als de grote ontwrichtende kracht aangewezen. Deze reactie is niet alleen nogal merkwaardig voor een stabiele democratie als Duitsland, maar heeft ook een averechts effect. De AfD presenteert zich sindsdien triomfantelijk als de enige echte winnaar in Thüringen – en Höcke als de Robin Hood die de complete hoofdstedelijke politieke elite lam weet te leggen.