Kabul – Aan van alles is gebrek in Afghanistan, en naast werk, betaalbaar voedsel en vrouwenrechten is dat vooral: cash. Het land heeft een acuut en nijpend gebrek aan bankbiljetten, zowel afghanis als dollars. De economische crisis wordt er verder door aangewakkerd, en ondernemers en hulporganisaties hebben de grootste moeite de boel draaiende te houden en hun personeel te betalen.

De zichtbaarste uiting van het geldtekort wordt gevormd door de rijen voor banken in Kabul en andere steden. De nieuwe Taliban-regering heeft besloten dat per week per Afghaan maximaal veertigduizend afghanis (380 euro) opgenomen mag worden. Veel te weinig voor mensen die kantoorhuur, werknemers en andere bedrijfskosten moeten betalen. Veel langer nog waren de rijen toen het maximum nog twintigduizend was, in de eerste acht weken na de machtsovername door de Taliban.

De Taliban stelden het maximum in om de schaarste te verdelen. De grote donoren, Wereldbank en IMF, hebben de geldkraan dichtgedraaid. Bovendien bevroor de Amerikaanse regering de deviezen van Afghanistan, negen miljard dollar in totaal. Ook werden de Afghaanse banken afgesloten van het internationaal bankverkeer. De sector dreigt in te storten, waarschuwt de VN.

Dit alles heeft ertoe geleid dat de Afghaanse economie is verkruimeld. De koopkracht van honderdduizenden Afghanen – militairen, politiemensen en andere ambtenaren – is vervlogen doordat zij van de ene dag op de andere op straat kwamen te staan. Velen verkopen hun huisraad aan winkels in tweedehands spullen, waarvan er sinds augustus honderden zijn opgericht. En mét de economie dreigt ook de gezondheidszorg in te storten, met alle humanitaire gevolgen van dien. Honger klopt op de deur.

‘Het gebrek aan cash is een van onze grootste uitdagingen’, zegt woordvoerster Ingy Sedky van het Internationale Rode Kruis (ICRC) in Kabul. De oplossing moet ‘van boven’ komen, zegt ze, verwijzend naar de VS, Europa en de financiële instellingen. Het is een milde variant van wat anderen in de hulpwereld hier explicieter zeggen: laat de Afghaanse bevolking niet het slachtoffer worden van de politieke bezwaren tegen het Taliban-bewind.

Op straat in Kabul intussen wordt het financieel embargo op vertrouwde wijze omzeild. Zakenlieden vallen massaal terug op de geldwisselaars met hun hawala, een eeuwenoud systeem van promesses dat in heel Zuid-Azië bestaat.

De VN-gezant voor Afghanistan, Deborah Lyons waarschuwde vorige week al dat ‘de verlamming van de bancaire sector informele ruilsystemen aanwakkert’. Dat kan alleen maar leiden, zei ze, tot toename van terrorisme en drugssmokkel.