De aftapnorm

Minister Sorgdragers voorstel voor een nieuwe telecommunicatiewet die providers (aanbieders) verplicht om hun klanten ‘aftapbaar’ te maken, komt niet uit de lucht vallen. De Europese Unie streeft al geruime tijd naar harmonisatie van de telecomwetgeving in deze zin. Naar verluidt moeten de nieuwe Europese regels zowel de privacy van de burger waarborgen als misbruik door terroristen en georganiseerde misdadigers voorkomen. In werkelijkheid dient de strijd tegen de criminaliteit als dekmantel voor een Europees-Amerikaans plan om de wereldwijde elektronische spionage te monopoliseren. Een overzicht van de belangrijkste etappes.

* Op 25 oktober 1994 tekent president Clinton de Communications Assistance for Law Enforcement Act. De wet is een uitvloeisel van de FBI-conventie van 1993 in Quantico, waaraan ook vertegenwoordigers van de Europese Unie deelnamen. De conventie was verontrust over de mogelijkheden van encryptie (elektronische versleuteling) van berichten en over de groei van oncontroleerbare wereldwijde telecomnetwerken. Om alle elektronische communicatie ook in de toekomst ‘transparant’ (dat wil zeggen door de overheid controleerbaar) te maken, bevat de nieuwe Amerikaanse wet een uitputtende opsomming van vereisten ('requirements’) waaraan partijen op de Amerikaanse telecommarkt moeten voldoen.
* Op 17 januari 1995 onderschrijven de Europese ministers van Justitie en Binnenlandse Zaken per telex een 'resolutie over de wettige onderschepping van berichten’. Het stuk is niet in de ministerraad besproken en evenmin voorgelegd aan het Europees parlement of de nationale parlementen. De tekst wordt pas twee jaar later openbaar gemaakt. De resolutie bevat een opsomming van de vereisten voor producenten, dienstverleners en gebruikers van telecomapparatuur die vrijwel woordelijk overeenkomt met de requirements van de FBI. Zo dient de overheid bij alle providers inzage te kunnen krijgen in alle telefoongesprekken en telex-, fax- of e-mailberichten alsmede alle gegevens over zenders en ontvangers. Verder moet de overheid voor het aftappen kunnen beschikken over een 'real-time, full-time monitoring capability’, die de netwerken zelf zullen moeten bekostigen. Ten slotte moeten de providers opgevraagde berichten zelf ontcijferen alvorens ze aan te bieden bij het bevoegd gezag - en dit alles zonder dat de afgetapte persoon op de hoogte wordt gesteld.
*In juni 1995 concludeert de Europese Politiewerkgroep dat 'de nieuwe generatie telecommunicatiesystemen (…) problemen zal opleveren die alleen kunnen worden beheerst door een mondiale samenwerking op tot nog toe ongekende schaal.’ De werkgroep onderschrijft een Brits voorstel om over te gaan tot tagging (elektronische oormerking) van alle telecomgebruikers teneinde het gewenste overheidstoezicht te garanderen.
* Op 25 november 1995 ondertekenen de Europese ministers van Justitie en Binnenlandse Zaken een geheim 'Memorandum van verstandhouding met derde landen’. Dat zijn in eerste instantie de niet-Europese landen die de UKUSA-overeenkomst van 1948 hebben onderschreven (de Verenigde Staten, Canada, Nieuw-Zeeland en Australië) en voorts alle andere landen die bereid zijn om de requirements te onderschrijven, te beginnen met de lidstaten van de Oeso. Langs deze weg willen de Verenigde Staten en de Europese Unie druk uitoefenen op de ontwerpers van telecomnetwerken zodat hun producten voortaan 'aftapbaar’ blijven. In termen van het Memorandum: men streeft naar een 'internationale onderscheppingsnorm’ waaraan de hele telecomindustrie zal moeten voldoen.
* Sinds vorig jaar werkt een 'Groep van 20’ (de EU-lidstaten plus de Verenigde Staten, Canada, Nieuw-Zeeland, Australië en Noorwegen) in stilte aan de definitieve standaard waaraan komende generaties telecomnetwerken moeten voldoen. Het overleg vindt plaats buiten de besluitvormingsstructuur van de Europese Unie om. De deelnemers gaan ervan uit dat alle satellietcommunicatie in handen zal zijn van vier grote concerns - Iridium, Globalstar, ICO en Odyssey - met in totaal vijf Europese grondstations. In die grondstations zullen alle aangesloten staten vrijwel zonder democratisch toezicht berichten kunnen aftappen. De UKUSA-landen kunnen daarbij dankzij Echelon onbeperkt meeluisteren.