De aftocht van Australië’s eerste vrouwelijke premier

Canberra – Drie weken nadat Australië’s eerste vrouwelijke premier werd afgezet is het meest ontstellende dat Julia Gillards vertrek weinig stof heeft doen opwaaien. Eind juni trad Gillard af ten gunste van haar voorganger Kevin Rudd, na alweer een revolte binnen de regerende Labor-partij, veroorzaakt door Gillards blijvende impopulariteit, onophoudelijk mediagif en actieve ondermijning door Rudds aanhangers. ‘Mijn geslacht verklaart niet alles’, zei Gillard toen duidelijk was dat ze het leiderschap verloren had, ‘maar het verklaart wel iets.’

Gillard trad in 2010 aan als gevolg van een vergelijkbare leiderschapsstemming. Rudds vertrek werd toen gemotiveerd door peilingen, maar in werkelijkheid waren het vooral de werkrelaties tussen Rudd en zijn ministers en ambtenaren die hem opbraken. Gillard was tot dan onderwijsminister en vice-premier geweest. Naast de stijf, rechtlijnig en formalistisch genoemde Rudd was de met een familiair Australisch accent sprekende Gillard betrokken en een effectief onderhandelaar. Maar eenmaal premier sloeg de publieke houding ten opzichte van Gillard radicaal om. Deels kwam dat door haar onverwachte aantreden. Maar dat feit verklaart niet de lichamelijke scheldwoorden waarmee demonstranten bij het parlement verschenen en inbelden bij radioprogramma’s. Dat de oppositieleider kon oproepen tot nieuwe verkiezingen zodat de ongetrouwd samenwonende Gillard ‘politiek een eervolle vrouw’ zou zijn.

Vorig jaar reageerde Gillard op die aanvallen in een voor de vuist weg gegeven speech in het parlement. Even was er publieke discussie over haar bejegening. Maar tegen de achtergrond van almaar dalende peilingen bleken geruchten over een terugkeer van Rudd een veenbrand. De Cato’s van Canberra’s perstribune diepten elke week wel nieuwe aanwijzingen op voor Gillards nakende vertrek. In haar afscheidsrede dankte ze haar collega’s voor de moed die ze bij die eerdere gelegenheden hadden getoond. Het was het enige moment in haar waardige speech waarop er woede doorklonk in haar stem.

Voor veel Australiërs is met de terugkeer van Rudd de orde hersteld. In de dorpskroeg wist iedereen te vertellen dat Julia Gillard helemaal nooit gekozen was als premier: eerst aan de macht gekomen door broedermoord, daarna niet verder gekomen dan leider van een minderheidskabinet. Rudd schetst de verdiensten van zijn ‘eerste en tweede termijn’ alsof Gillards premierschap een vluchtige onderbreking was. Gillards conclusie dat deze bejegening deels voortkomt uit haar rol als eerste vrouwelijke premier van Australië is onontkoombaar.