De volgende slag van al-Qaeda zal in Europa zijn

De Algerijnse connectie

Inlichtingenexperts zijn ervan overtuigd dat al-Qaeda weer een grootschalige terroristische operatie voorbereidt, mogelijk in Europa. Ook in Nederland, een ideale doorgangshaven voor moslimterroristen, worden jongeren gerekruteerd voor de islamitische strijd. Algerijnen spelen hierin een grote rol. Zij voelen zich welkom in bepaalde kringen van Marokkaanse moslims.

Osama bin Laden is alive and kicking, althans volgens de westerse veiligheidsdiensten. Hij zou afgelopen zomer zijn herkend op Amerikaanse satellietfoto’s. Het weekblad Time schrijft dat een stemanalyse van de CIA heeft uitgewezen dat de geluidsbandjes van Bin Laden en zijn tweede man Ayman al-Zawahiri die begin oktober door Al Jazeera werden uitgezonden authentiek zijn. De inlichtingenbronnen van het blad melden ook dat al-Zawahiri is gevlucht naar de stad Chittagong in Bangladesh en dat Bin Laden is hersteld van een schouderwond en zich ophoudt in een van de ontoegankelijke stamgebieden op de grens van Pakistan en Afghanistan.

Dat hij allerminst aan lager wal is geraakt, bevestigde Ronald Noble, de Amerikaanse directeur van Interpol, vorige week in een exclusief interview met Le Figaro: «Ik heb documenten in handen die bewijzen dat hij nog steeds multimiljonair is. We hebben een nauwkeurige schatting van zijn vermogen gemaakt. Het schommelt tussen de 280 en 300 miljoen dollar.» Na de bomaanslagen op Bali, de aanval op een Franse olietanker voor de Jemenitische kust en de Moskouse theatergijzeling zijn westerse veiligheidsdiensten ervan overtuigd dat al-Qaeda zich hergroepeert. «Alle inlichtingenexperts zijn het erover eens dat al-Qaeda momenteel een grootschalige terroristische operatie voorbereidt in de vorm van simultane aanslagen, niet alleen tegen de Verenigde Staten, maar tegen verschillende landen tegelijk», aldus Noble.

Ook de directeur van de Duitse binnenlandse veiligheidsdienst BND, August Hanning, deed vorige week een duit in het zakje. In het tv-programma Frontal zei hij dat al-Qaeda weer volledig «funktionsfähig» is en dat de leider volop met zijn aanhangers communiceert met behulp van de modernste middelen alsmede muilezels en menselijke koeriers. De verhoogde activiteit van het netwerk in de laatste weken, vergelijkbaar met het patroon in de weken voor 11 september, wijst er volgens Hanning op dat de organisatie weer iets groots voorbereidt, mogelijk op Europees grondgebied.

Dat de Europese veiligheidsdiensten de dreiging serieus nemen, blijkt onder meer uit het feit dat in Frankrijk eind oktober een massale oefening werd gehouden waaraan ook buitenlandse veiligheidsdiensten deelnamen. Inzet was een terroristische gifgasaanval op een grote Franse stad. En in Groot-Brittannië legde de pers afgelopen vrijdag de hand op een memorandum waarin minister van Binnenlandse Zaken David Blunkett waarschuwt voor een mogelijke aanslag met een «vuile bom» of gifgas. In Nederland maken politie, justitie en de Algemene Inlichtingen- en Veiligheidsdienst (AIVD) geen melding van de dreiging. Als er al sprake is van verhoogde activiteit, dan ontplooien ze die zelf. Afgelopen maandag werd in Eindhoven wederom een man aangehouden op verdenking van medeplichtigheid aan terreurplannen van al-Qaeda.

Sinds 11 september zijn ten minste tien Algerijnen in ons land gearresteerd op een soortgelijke verdenking, soms samen met Marokkanen van Nederlandse bodem. Het wettigt de vraag welke activiteiten al-Qaeda in Nederland ontplooit, waarom Algerijnen hierin zo’n grote rol spelen en van welke voedingsbodem zij hier kennelijk gebruik kunnen maken. Want het staat wel vast dat Nederland niet alleen door zijn godsdienstige tolerantie en zijn open land-, zee- en luchtverbindingen een ideale doorgangs haven is voor moslimterroristen. Uit een enquête van Netwerk na 11 september bleek dat tien procent van de Nederlandse moslims de aanslagen goedkeurde; onder Marokkanen was dat zelfs 28 procent. Er heerst in bepaalde kringen van Marokkaanse moslims kennelijk een geestelijk klimaat waarin de Algerijnen zich welkom voelen, kunnen onderduiken en zelfs nieuwe aanhangers rekruteren. Kortom, hoe zit het met de Algerijnse connectie?

In haar Jaarverslag 2001, uitgekomen in mei, signaleerde de AIVD reeds dat al-Qaeda zich hergroepeert in West-Europa en dat Algerijnen daarin een belangrijke rol vervullen. De cijfers hebben dat beeld inmiddels bevestigd. Twee dagen na de aanslagen in New York en Washington hield de Rotterdamse politie vier mannen aan op verdenking van het voorbereiden van een aanslag, van wie er één wegens gebrek aan bewijs werd vrijgelaten. De overgebleven arrestanten zijn twee Algerijnen en een tot de islam bekeerde Fransman. Een voormalige huisgenoot van de arrestanten werd korte tijd later door Canada uitgeleverd. In hun gezamenlijke woning werden valse betaalkaarten, paspoorten en rijbewijzen aangetroffen. Zij zouden telefonisch in contact hebben gestaan met de gelijktijdig in België gearresteerde ex-voetballer van Tunesische komaf Nizar Trabelsi, met wie ze een aanslag hadden willen plegen op de Amerikaanse ambassade in Parijs en een Amerikaanse basis in België. Trabelsi heeft inmiddels bekend dat hij een zelfmoordaanslag wilde plegen.

Begin dit jaar werd Nederland opgeschrikt door het bericht dat twee Marokkaanse hbo-studenten uit Eindhoven, die in januari door de Indiase grenspolitie in Kasjmir waren doodgeschoten, waren afgereisd om deel te nemen aan de islamitische strijd van Bin Laden.

Voorts arresteerde de politie een Algerijnse Eindhovenaar die valse papieren zou hebben bezorgd voor de moordenaars van de Afghaanse oppositieleider en krijgsheer Massoed. Die kwam op 9 september vorig jaar in Afghanistan om het leven door een bomaanslag, gepleegd door twee Marokkaanse mannen die zich als journalisten voordeden. De bom zat verstopt in hun videorecorder. Hun Belgische paspoorten, gestolen in Den Haag en Straatsburg, bleken te zijn vervaardigd door de Eindhovenaar.

In april en juni werden vijf Algerijnen aangehouden in Rotterdam, Bergen op Zoom en Groningen op beschuldiging van het leveren van geld, onderdak en valse papieren alsmede rekruten aan een terreurorganisatie. Een van hen wist te ontsnappen uit de Koepelgevangenis in Breda. Volgens justitie ging het om leden van de Algerijnse terreurgroep Groupe Salafiste pour la Prédication et le Combat (GSPC), die zich in Nederland vooral toelegden op het ronselen van moslimjongeren. Nova meende zelfs te weten dat het vijftal verantwoordelijk was voor de fatale rekrutering van de twee Eindhovense studenten. Justitie laat weinig over hen los. De Algerijnen zelf geven toe dat ze strafbare feiten hebben gepleegd, maar ontkennen elk terroristisch oogmerk. De beschuldiging van terrorisme is volgens hun advocaten op «drijfzand» gebaseerd. «Mijn cliënt heeft inderdaad identiteitsdocumenten vervalst en gesjoemeld met sofinummers», zegt een van hen: «Hij is illegaal en wilde zijn landgenoten die ook naar Nederland kwamen aan werk helpen. Een terrorist is hij absoluut niet.»

Op 30 augustus volgden nog eens twaalf arrestaties in Eindhoven, Rotterdam, Den Helder, Roosendaal en Den Bosch. Van de twaalf verdachten bleken er vier onschuldig. Een vijfde werd vrijgelaten wegens gebrek aan bewijs, maar blijft volgens justitie verdacht. De overige zeven, merendeels Algerijnen, wordt logistieke en materiële steun aan al-Qaeda ten laste gelegd, in het bijzonder het verlenen van onderdak, het overboeken van illegale fondsen en het roven en vervalsen van reisdocumenten. Ook over deze personen laat justitie nauwelijks iets los, behalve dat er wederom een verband zou zijn met de GSPC. De arrestanten en hun advocaten zijn zo mogelijk nog zwijgzamer. «Ik heb opdracht van mijn cliënt in alle toonaarden te zwijgen», zegt de Amsterdamse advocaat Michiel Pestman.

Hoewel in kranten en persberichten over de arrestaties regelmatig de naam al-Qaeda opduikt, blijkt uit geen enkel detail een rechtstreeks verband met Bin Ladens organisatie. De enige directe verwijzing komt van de Marokkaan Mounir el Motassadeq, die afgelopen november in Hamburg werd opgepakt en daar terechtstaat wegens zijn rol als het financiële brein achter de aanslagen van 11 september. Hij heeft volgens de Duitse justitie meermalen Nederland aangedaan. Hij zou samen met de kapers Atta en Al Shehhi en Atta’s adjudant Binalshibh een bijeenkomst van radicale moslims in Amsterdam hebben bezocht. In de loop van 2000 zou hij bij een moskee in Eindhoven geld hebben ingezameld voor de voorbereiding van de aanslagen. Motassadeq zelf verklaarde voor de rechtbank dat hij in Eindhoven diverse keren had deelgenomen aan «religieuze bijeenkomsten». Het Eindhovens Dagblad meldde dat hij geld van een moskeerekening naar de Verenigde Staten zou hebben doorgesluisd, maar dat laatste werd door burgemeester Welschen op grond van AIVD-informatie tegengesproken.

Opvallend is dat de gearresteerde Algerijnen in sommige gevallen aansluiting hebben gevonden bij Marokkaanse geloofs- en leeftijdgenoten in Nederland. De man die vorige week in Eindhoven werd aangehouden, is ook een Nederlander van Marokkaanse afkomst. «We weten niet wat voor actie hij precies wilde uitvoeren», zegt woordvoerder Wim de Bruin van het landelijk parket in Rotterdam: «Ook niet op welk moment of in welk land. We weten alleen dat hij op een cassettebandje afscheid nam van zijn familie omdat hij verwachtte niet levend terug te komen van een opdracht. Voor zover bekend was hij geen lid van de GSPC of al-Qaeda. Dat zou trouwens niet strafbaar zijn, en wij hebben ons te houden aan het wetboek van strafrecht.»

Het algemene beeld dat de AIVD in mei schets te is in zoverre achterhaald dat GSPC-leden niet alleen hier onderduiken, maar ook nieuwe aanhangers rekruteren. Dat bleek drie weken geleden toen minister Remkes van Binnenlandse Zaken uitdrukkelijk inging op het geval van de twee Eindhovense jongens. Hij maakte bekend dat ze waren «gerekruteerd, geestelijk voorbereid en materieel ondersteund» door een niet nader aangeduid «radicaal-islamitisch netwerk». Hij vermeldde echter dat de AIVD op 22 april een ambtsbericht over dit netwerk naar het Openbaar Ministerie had gestuurd. Uit de arres tatie van de Salafisten, enkele dagen later, valt af te leiden dat de twee Eindhovenaren volgens justitie wel degelijk door de GSPC zijn gerekruteerd.

Dat laatste gebeurt op steeds grotere schaal, aldus de minister: «Rekruteringen worden doorgaans verricht door charismatische personen in islamitische centra, moskeeën, zomerkampen en andere ontmoetingsplaatsen voor moslimjongeren.» Deze ronselaars zijn geen Nederlanders, maar «personen die niet in Nederland zijn geradicaliseerd en reeds deel uitmaakten van dergelijke netwerken toen zij illegaal, via het asielkanaal of anderszins naar Nederland kwamen. De zorgwekkende constatering van de AIVD van het afgelopen jaar is echter dat leden van dergelijke netwerken voor het eerst aansluiting lijken te vinden bij een klein gedeelte van de hier opgegroeide moslims.»

Er is inderdaad sprake van een nieuwe ontwikkeling, bevestigt AIVD-woordvoerder Vincent van Steen: «Nederlandse moslimjongeren worden momenteel regelrecht gerekruteerd voor de jihad in Kasjmir, Tsjetsjenië of Afghanistan. Het zijn vooral Marokkaanse jongeren, geen hangjeugd maar juist goed opgeleide jongens van universitair of hbo-niveau die kampen met een ernstige identiteitscrisis en een uitweg zoeken in radicalisering en het martelaarschap voor God. De gevestigde islamitische NGO’s zoals moskeestichtingen, scholen en welzijns organisaties spelen daarbij niet direct een rol. Die rekruteren niet zelf, maar dragen bij aan het creëren van de voedingsbodem.»

Volgens de Schotse terrorismeonderzoeker Rohan Gunaratna, die eerder dit jaar het opzienbarende boek Inside Al-Qaeda, Global Network of Terror publiceerde, is dat niet verwonderlijk: «Zoals ik in mijn boek voorspelde, hergroepeert al-Qaeda zich sinds de val van de Taliban door gebruikmaking van verwante organisaties. In Europa is dat de GSPC, die druk bezig is met de werving van aanhangers en nieuwe strijders. Het is een misverstand dat die alleen zouden worden gerekruteerd in kampen en frontgebieden in Tsjetsjenië, Palestina of Afghanistan. Het gebeurt ook in het Westen onder intelligente, gefrustreerde moslimjongeren. De methode is subtiel, men verschuilt zich achter legitieme organisaties zoals moskeeën, buurtcentra, websites, koranscholen en zomerkampen.»

Behalve door de Magrebijnse verwantschap worden de jonge Marokkanen waarschijnlijk ook tot de Salafisten aangetrokken door hun boodschap, die verwant is aan het oerconservatieve Saoedische wahabisme. De Salafia is de prediking van de eerste drie generaties nazaten van Mohammed. De Salafisten verwijzen bij voorkeur naar een beroemde alim (schriftgeleerde) uit de veertiende eeuw, Ibn Taymiyya, die toen reeds een terugkeer predikte naar de zuiverheid van de vroege islam. Die boodschap is populair op sommige jongerenbijeenkomsten en op moslimwebsites als Qoqaz.nl en Al-islaam.com, zeggen verschillende onderzoekers, die niet met naam en toenaam in de krant willen om lopende onderzoeken niet in gevaar te brengen. Zij zijn niet verbaasd dat het Openbaar Ministerie naar verluidt inmiddels beschikt over zeven «testamenten» op papier of cassette van Nederlanders die zijn geworven voor de jihad.

De websites bevatten niet zelden links naar Bin Ladens websites, inclusief de handleiding How Can I Train Myself for Jihad, waarin het een «moslimplicht» wordt genoemd om aan je conditie te werken en jezelf militair te scholen voor de strijd. Onder de «strijdrossen die de vijanden van Allah angst aanjagen» uit de koran vallen ook moderne wapens en tactieken. De voorbereiding op de strijd dient in stilte te geschieden. De aankomende jihadi mag niet pronken met zijn spieren, zijn wapens of zijn voorgenomen missie, want hij bereidt zich louter voor om «Allah te behagen». Behalve oefeningen in vuurwapengebruik en gevechtstechnieken beveelt het handboek ook conditietraining aan zoals roeien, zwemmen en hardlopen. Het laatste bij voorkeur op laarzen omdat zulks het «hardlopen in de jihad» het best benaderd, waarbij de strijder wordt aangeraden verende inlegzooltjes te gebruiken.

In de relatieve anonimiteit van Al-islaam.com laten sommigen zich inderdaad helemaal gaan. «Mijn droom is een Islamitische partij op te richten die ernaar streeft een Islamitische Staat hier in Nederland van de grond te krijgen», schrijft een deelnemer die zich «Mujaheed» noemt: «Nederland is ver afgedwaald en Shaytaan (de duivel — ab) lacht erom. Daarom is het van uiterst belang om hier de sharia in te voeren zodat we weer een menswaardig bestaan kunnen opbouwen, vrij van alle maatschappelijke ziektes (denk aan drugs, alcohol, varkens, homo’s, prostitutie, ongeloof enz.).» Alle websites bevatten ook verwijzingen naar de Britse uitgeverij Azzam, een beruchte verspreider van islamistische lectuur en propagandavideo’s die vaak worden teruggevonden in de woonhuizen van in Nederland gearresteerde Algerijnen en Marokkanen en waarin wordt opgeroepen tot de islamitische strijd. Dezelfde lectuur die de twee Eindhovense jongens ertoe bracht een enkele reis naar India te boeken.