De Amazone in de uitverkoop

Een brutaal mens heeft de halve wereld. Zeker in Brazilië. En helemaal in de Amazone, waar wetten slechts op papier bestaan. Wie daar zijn voet zet op een stuk grond, begroeid met oerbos, kan ermee doen wat-ie wil. Niemand houdt hem tegen. En als de grond is uitgeput, schuift-ie gewoon een stukje op.

Gratis grond is in de Amazone altijd voorhanden geweest. Met name de militaire dictatuur (1964-1985) probeerde het gebied te koloniseren om het zich beter toe te eigenen. Men ging er wegen aanleggen en lokte arme Brazilianen op grote schaal naar het bos, voorafgegaan door de rubbertappers in de jaren dertig. Het dunbevolkte gebied – dat zestig procent van Brazilië beslaat – heeft tegenwoordig ruim twintig miljoen inwoners. Driekwart leeft in de steden. Maar wie waar grond bezit, daarover heeft men geen idee.
De Braziliaanse federatie is officieel de eigenaar van een enorm deel. Maar uit recent onderzoek van het kolonisatie-instituut INCRA (Instituto Nacional de Colonização e Reforma Agrária) blijkt dat men niet weet wat zich in de ruim 710.000 federale vierkante kilometer van de Amazone afspeelt: veertien procent van de totale oppervlakte. En daarin wil men verandering brengen. De Braziliaanse Senaat heeft daarom afgelopen week vóór een wetsvoorstel gestemd dat de situatie moet analyseren en legaliseren. Kleine boeren die vóór december 2004 tot honderd hectaren in beslag hebben genomen, zullen de grond cadeau krijgen. Daarboven, tot een maximum van vierhonderd hectaren, zal men een symbolisch bedrag moeten betalen en dáárboven, tot 1500 hectaren, moet een ‘marktprijs’ worden neergelegd, maar zonder concurrentie. Stelen wordt beloond, zeg maar. En dan hebben we het over een oppervlakte van Duitsland en Italië samen.
Milieuorganisaties mopperen dat niet alleen kleine boeren, maar ook bedrijven en illegale bezitters van verscheidene gebieden gelegaliseerd gaan worden. De kleine boeren – een overgrote meerderheid van tachtig procent – zal 11,5 procent krijgen, de grote jongens 88,5 procent. De grond zal bovendien al binnen drie jaar mogen worden doorverkocht. ‘Dat is’, zo zeggen de makers van het wetsvoorstel, ‘om te voorkomen dat er al snel wéér onderhandelingen onder tafel ontstaan.’
Als argument voor de maatregel wordt aangevoerd dat de legalisering eindelijk controle op het naleven van de wet mogelijk maakt. Officieel mag namelijk niet meer dan twintig procent van de grond in de Amazone ontbost worden. Tachtig procent moet overeind blijven. De praktijk is een andere: jaarlijks worden vele duizenden kilometers bos gekapt. Nu zullen de kersverse officiële eigenaren hun grond binnen dertig jaar moeten herbebossen. Maar dat geeft tijd genoeg aan de landbouwlobby in de Senaat om nog aan die percentages te wrikken. Van de Amazone staat nog 83 procent overeind. Als het aan de landbouwlobby en de wegenbouwers ligt, komt dat cijfer snel andersom te liggen.