De Groene Live #26: Strijd om de ziel van Amerika. Kijk woensdag om 20.30 naar de live-uitzending. Meer informatie

De Anglicaanse kerk als inspiratie voor eurogezinden

Londen – Een kwartiertje voor de kerstavondmis kwam James naar me toe, een Zuid-Afrikaanse kerkganger met een wilde baard. ‘Patrick, zou jij straks misschien met de elementen door het gangpad willen lopen?’ Het verzoek overviel me. In een volle kerk mijn debuut maken als misdienaar? Een uur later wandelde ik naast John, oudgediende in de congregatie, naar het altaar om de miswijn met een buiging aan Father Nicholas te overhandigen. Mijn zoontje lag te slapen op de kerkbankjes.

Groot-Brittannië een protestante natie? Niet in de hoog anglicaanse All Saints op de Blackheath in Zuidoost-Londen. Gerard Reve zou genieten van de missen die Father Nicholas verzorgt, van het wierookvat waar de thuriferar mee zwaait, van de misdienaren die de cape van de priester vanaf de schouders als een gordijn omhooghouden tijdens de bereiding van het altaar en van de geloofsbelijdenis van Nicea-Constantinopel waarin ‘Who has spoken through the Prophets’ nog gewoon ‘Who spake through the Prophets’ is.

Hoe meer ceremoniële tradities, hoe beter, is het motto van de voorganger. Onze Ierse buurvrouw Sarah merkte na een mis op dat deze katholieker is dan wat ze in Tipperary gewend was, terwijl een Italiaanse buurtgenote vertelde dat de missen hier niet veel verschillen van die in haar geboorteplaats Vicenza, met het enige onderscheid dat ze daar de helft korter duren. Als het gezegde roomser dan de paus ergens geldt, is het hier in het 162 jaar oude kerkje waar Terry Waite ooit voorging. Behalve dan dat niet de paus hier de hoogste autoriteit is, maar de koningin voor wier welzijn elke week wordt gebeden, alsmede voor haar kabinet, wat momenteel hard nodig is. Het is te danken aan wat priester Giles Fraser de ‘eerste Brexit’ noemt, de breuk die Hendrik VIII, geboren nabij Blackheath, vijf eeuwen geleden veroorzaakte met Rome. Rooms-katholieken hadden het sindsdien niet makkelijk in Engeland, maar het deftige deel van de Anglicaanse Kerk, de High Church, hield de katholieke liturgie gewoon in stand.

Onvermijdelijk zijn de parallellen met nu. Het eiland is de afgelopen jaren steeds ‘Europeser’ geworden, aan de ene kant door de influx van Europese migranten, aan de andere kant door vliegmaatschappijen als Ryanair en Easyjet. Uit protest tegen de Brexit uiten eurogezinde Britten opener dan ooit hun liefde voor Europa. Ook de Brussel hatende brexiteers komen woorden te kort om hun waardering uit te spreken voor de Europese cultuur. Zo kan de Brexit ertoe leiden dat de Britten Europeser worden dan Juncker.