Uncut Gems

1. The Souvenir

Ik ben een fanatiek eindejaarslijstjesmaker. Door het jaar heen vormt zich al een top-10 in mijn hoofd, schuif ik titels van plek naar plek, en alsnog blijkt de definitieve volgorde altijd een flinke puzzel als ik de lijst in december zwart op wit zet. Het makkelijkst is de top-5, nog makkelijker de top-3, en over de nummer één hoef ik meestal niet na te denken. Een ex aequo komt dan ook zelden voor, of misschien wel nooit; toch zette ik dit jaar twee films op die eerste plek: The Souvenir van de Britse Joanna Hogg, afgelopen zomer door EYE uitgebracht als onderdeel van hun jaarlijkse zomerprogramma Previously Unreleased, en Uncut Gems van de Amerikaanse broers Josh en Benny Safdie, die ik op het IFFR zag en die daarna in première ging op Netflix (en daar nog steeds te zien is).

Dat de films gezamenlijk op één staan is niet alleen omdat ik ze even goed vond. Het klopt, op de een of andere manier, om ze samen te nemen: The Souvenir en Uncut Gems verschillen van elkaar en ze lijken op elkaar. Het zijn films die je zonder aarzelen als ‘indie’ aanduidt: onafhankelijk geproduceerd, voor een bescheiden budget, gemaakt door regisseurs die tevens scenarioschrijver zijn, die jong zijn maar zich wel al bewezen hebben, die een interessant en eigenzinnig oeuvre hebben opgebouwd maar die nog lang niet bekend zijn bij een breed publiek. Ook opvallend: Martin Scorsese verbond aan beide films zijn naam met een credit als excecutive producer. (Dit geldt overigens ook voor Shirley van Josephine Decker, een andere favoriet van mij van dit jaar.)

Dan de verschillen. The Souvenir is een autobiografisch coming-of-ageverhaal over een studente aan de kunstacademie die een relatie krijgt met een man over wie ze nagenoeg niets weet. Het verhaal is in weinig opzichten vernieuwend; wat zo goed werkt is de achteloze manier waarop Hogg het ontvouwt. Alle drama sneed ze eruit; wat overblijft houdt het midden tussen de realiteit zoals die zich aan ons voordoet en zoals we ons die achteraf herinneren. Het is alsof Hogg steeds om het belangrijkste heen filmt, en dat voelt tegelijkertijd als een droom en al te echt.

2. Uncut Gems

Uncut Gems ziet er op zijn beurt weliswaar zo rauw uit als maar kan, gritty zoals alleen films die zich in New York afspelen eruit kunnen zien, maar eigenlijk lijkt de film vooral op een sprookje, of een religieuze vertelling – zonder happy end maar wel met de suggestie van een moraal. Adam Sandler, vooral bekend als acteur uit comedy’s, speelt Howard Ratner, een diamanthandelaar en gokker die besluit om alles op het spel te zetten om een grote slag te kunnen slaan. Het levert een paniekaanval van een film op, grappig en origineel, zenuwslopend spannend en met een slot om op te kauwen.

3. A Hidden Life

Op de derde plaats in mijn eindejaarlijstje staat A Hidden Life van Terrence Malick, een regisseur die ik hoog heb zitten (en over wie ik al eens eerder schreef) maar die sinds The Tree of Life (2011) geen écht goede film meer maakte. A Hidden Life speelt in Oostenrijk voorafgaand aan en tijdens de Tweede Wereldoorlog, en vertelt het verhaal van Franz Jägerstätter, een dienstweigeraar die zijn leven, en zijn jonge gezin, opgaf voor zijn morele overtuiging. Meer gebeurt er niet tijdens de drie uur die A Hidden Life duurt, en toch keek ik ademloos naar deze man die de uiterste consequenties van zijn principes ondergaat. Malick maakt geen held van Jägerstätter, hij wringt geen romantiek uit diens verhaal. Deze man heeft geen keuze; hij kan simpelweg niet anders dan handelen naar wat hij voelt dat juist is.

Tot slot nog een tip. Bijna twee jaar terug schreef ik al eens over de filmgeschiedenispodcast You Must Remember This van Karina Longworth. Het nieuwste seizoen, The Invisible Woman, over art director, producer en vrouw-van Polly Platt, is misschien wel het beste tot nu toe.


The Souvenir is te zien via iTunes en Amazon. Uncut Gems staat op Netflix. A Hidden Life is onder meer te zien via Pathé Thuis