De Biltong Party

Johannesburg - De Oegandese krant The Observer heeft als vast item Pothole of the Week: sprekende foto’s van gigantische kraters in het wegdek. In Zuid-Afrika is het nog niet zo ver, maar er is wel alle aanleiding toe. Op de R101, op weg naar het stadje Vrede in de Vrijstaat, staan sinds kort diverse borden met de waarschuwing ‘Potholes for 5km’, hetgeen betekent dat je je slalommend over het asfalt moet begeven. In Vrede zelf zijn straten in het 'benedendorp’ nagenoeg onbereikbaar geworden voor een gewone auto.
Of de buitenlandse media tijdens het WK 2010 iets van die deplorabele staat van de infrastructuur zullen merken, is de vraag. In Johannesburg zijn de reparatieploegen naarstig bezig het aanzicht van de metropool te herstellen. Maar buiten de grote steden is dat onbegonnen werk. Daar is de dienstverlening inmiddels tot zo'n niveau gedaald dat zwart en blank eendrachtig in opstand zijn gekomen, ieder op hun manier. De townshipbewoners protesteren luid en soms gewelddadig. De blanke inwoners zien de belastingcenten als hun belangrijkste wapen en weigeren nog langer te betalen voor werk dat toch niet wordt geleverd. In zo'n driehonderd plaatsjes, verspreid over het hele land, zijn de inwoners onder leiding van de Nationale Belastingbetalersunie (nbu) overgegaan op een belastingboycot in een soort Zuid-Afrikaanse variant op de Amerikaanse Tea Party: een Biltong Party, genoemd naar Zuid-Afrika’s reepjes gedroogd vlees. Inmiddels zijn er zo'n 280 particuliere organisaties die dit geld nu beheren en aanwenden voor ogenschijnlijk simpele zaken als wegdekherstel en schoon drinkwater.
De regering is ontdaan over deze brutaliteit. Ze beschuldigt de organisaties ervan dat zij 'parallelle besturen’ hebben gevormd en dreigt met rechtszaken. Die paniek is begrijpelijk. De totale gemeentelijke tekorten als gevolg van niet betaalde belastingen (zwart leerde al onder apartheid dat een belastingboycot een effectief wapen is en heeft zich nooit veel aan betaling gelegen laten liggen) bedraagt inmiddels twee procent van het bruto nationaal product. Elf gemeenten in de provincie KwaZulu-Natal slaagden er überhaupt niet in om belasting te innen. Uiteindelijk worden de schulden als 'oninbaar’ weggeboekt.
De burgerlijke ongehoorzaamheid heeft ook een gezicht gekregen. In het plaatsje Sannieshof in de Noordwest-provincie wordt onder leiding van zakenvrouw Carin Visser al sinds 2007 geen belasting meer betaald. De 'Sannieshof dispute’ is symbolisch geworden voor de strijd tegen de onkundige en corrupte lokale overheid, die de ludieke fase van 'pothole of the week’ al lang voorbij is. Deze maand boekte Visser een belangrijke overwinning: de gemeente waar Sannieshof deel van uitmaakt is wegens wanbestuur onder curatele geplaatst. Visser waarschuwt: 'De teloorgang begint op lokaal niveau, maar de rest zal volgen, en dat zal ons allemaal raken.’