Kunst - Aboriginal

De bliksemslang

Medium kunst
Framer Framed, In the future everything will be as certain as it used to be. Installatiefoto. Op de voorgrond: Adam Geczy en Blak Douglas, Bomb (2013) © Eva Broekema

De tentoonstelling In the future everything will be as certain as it used to be in Framer Framed in Amsterdam markeert een opmerkelijk afscheid: de opheffing van het aamu, het Museum voor hedendaagse Aboriginal kunst in Utrecht. Die Aboriginal-kunst is heel interessant, en levendig, en gaat al lang veel verder dan dat traditionele stipschilderen van gestileerde dieren. Het museum zet die Australische kunst nadrukkelijk in de context van andere culturen die werden geteisterd door kolonialisme en racisme. Framer Framed toont een selectie uit de collectie. Daar zitten grote internationale namen bij, als Tracey Moffatt, die dit jaar Australië vertegenwoordigt op de Biennale van Venetië.

Al die kunstenaars bemoeien zich met de buitengewoon ongelukkige positie van de Aboriginal-bevolking in Australië en hun lange geschiedenis van mishandeling, moord, uitbuiting, vernedering, ontheemding, onteigening en sociaal malheur. De titel is ontleend aan een werk van Gordon Bennett (1955), Notes to Basquiat, dat direct bij de ingang hangt. Het is nogal expliciet: een Aboriginal-figuur wordt door een witte politieagent ondersteboven gekruisigd op een duidelijk aan Malevitsj ontleend kruis. De referenties aan die andere kunstenaars wijzen naar een veel besproken probleem in de waardering van hedendaagse kunst uit niet-westerse culturen. Bennett geldt als een van de meest vooraanstaande voorvechters van Aboriginal-kunst; hij studeerde aan de kunstacademie van Queensland en bouwde sindsdien aan een internationale carrière. Maar: zijn werk wordt ontwikkeld en getoond in een context die je westers-modernistisch zou kunnen noemen. Sterker nog: de begrippen ‘moderne kunst’ en ‘hedendaagse kunst’ impliceren het volgen van een westers model van kunst maken, en dus wordt een authentieke niet-westerse benadering onherroepelijk vastgenageld op het kruis van de ‘moderniteit’.

Dat wil niet zeggen dat de kunstenaars in Framer Framed zich volledig onttrekken, in vorm en medium, aan wat er zoal gangbaar is in het internationale wereldje; het is ook duidelijk dat ‘geëngageerde’ kunst tot nogal beweerderige werken kan leiden, maar deze selectie is in zijn bescheidenheid heel gevarieerd. De eyecatcher is Bomb (2013) van Adam Geczy en Blak Douglas: een beschilderde bmw. Tweedehands auto’s (bombs) en autowrakken zijn een essentieel deel van het gemarginaliseerde bestaan van nomadische Aboriginals. Soms beschilderen ze hun wrakken in traditionele stijl, om ze aan de kunsthandel te slijten als een Warhol-achtig object – een ironisch, of eigenlijk cynisch gebaar.

Ander werk is subtieler. Moffatts film Night Cries toont hoe een Aboriginal-vrouw zorgt voor haar stervende witte stiefmoeder, een relatie die zowel liefdevol als vol spanning is. Aboriginal-kinderen werden immers tot in de jaren zeventig brutaalweg bij hun ouders weggehaald en in pleeggezinnen geplaatst, waar ze vooral als goedkope hulp in de huishouding werden uitgebuit. Zeer fraai zijn de blokprints van Brian Robinson, de statige kostuumfoto’s van Michael Cook, en ook, toch, dat ene ‘traditionele’ werk, Baraltja, door Djambawa Marawili (1953), leider van het Yolngu-volk in het noordoosten van Arnhemland: de bliksemslang Mundukul, die flitsen spuugt naar de regenboogslang, Wanupini, brenger van de moesson.


In the future everything will be as certain as it used to be. Framer Framed, Amsterdam, t/m 23 april; framerframed.nl. Tracking Memories, AAMU, Utrecht, t/m 15 juni; aamu.nl