De bloeddorst van de media

DIT STUKJE GAAT niet over Margriet van der Linden.
In 2005 publiceerde de Britse communicatiewetenschapper Cornel Sandvoss Fans: The Mirror of Consumption, een aardige studie over het wezen van het fan zijn. Of het nu om fervente liefhebbers van voetbalhelden, televisiepersoonlijkheden, filmsterren of popartiesten gaat, altijd schraagt de aanbidding de persoonlijkheid van de fan. Fans projecteren hun eigen verlangens op hun idool, en spiegelen zich, omgekeerd, aan diens belevenissen en eigenaardigheden. Fans hebben hun idolen nodig. Door de bewonderde ander worden ze pas echt zichzelf. Dat is natuurlijk curieus, die zelfrealisatie via de ander. Het kan dan ook niet anders of de fan heeft een nogal dubbelhartige verhouding tot zijn idool. Cornel Sandvoss beschrijft in zijn boek hoe fans hun sterren koesteren tot in hun intiemste details, die ze ook allemaal feitje op feitje in hun hoofd hebben opgeslagen, maar ook hoe niemand zo genadeloos kan oordelen als de fan. ‘Each man kills the thing he loves’, schreef Oscar Wilde, en voor fans gaat dat helemaal op.
De media zijn geen fans. Hoe verraderlijk die ook zijn, je kunt ze in ieder geval nageven dat ze werkelijk van hun idool houden of hebben gehouden, hoe ziekelijk menig psychiater die liefde ook zou noemen. Bij de media gaat het niet om liefde, en toch hebben ze anderen nodig om zichzelf te zijn, hebben ze permanent behoefte aan telkens weer nieuwe mensen die ze eerst bewonderen, dan verguizen, vervolgens vol medeleven laten uithuilen en opnieuw beginnen.
Het is een even voorspelbare als dwingende beweging, dat pendelen tussen omhelzen en verschoppen, want de media hebben in deze tijd van personalisering behoefte aan emoties, steeds weer verse emoties. Dat is cynisch. Althans, het is cynisch dat je kunt uittekenen dat hoe hoger iemand op het schild is gehesen, hoe positiever zijn of haar pers was, hoe harder er tegen hem of haar wordt aangeschopt. En dat schoppen gebeurt vaak zo alom dat het veel van lynchen weg heeft.
Het mediale geweld tegen personen roept het zondebokmechanisme van de Franse historicus en letterkundige René Girard in herinnering, een mechanisme dat in het groot en het klein steeds werkzaam is. Zeer schematisch luidt zijn theorie dat mensen altijd geneigd zijn om geweld tegen elkaar te gebruiken omdat zij hetzelfde begeren. Je kunt wel denken dat je origineel bent, maar dat is volgens Girard een romantische leugen: begeerte is mimetisch, men begeert wat anderen ook begeren, en dat brengt geweld met zich mee. Om dat geweld te dempen moet er af en toe een zondebok worden gedood. Voor de lieve vrede laven wij ons aan één enkel slachtoffer waar wij al onze vijandigheid op kunnen botvieren.
Het zijn misschien zware noties, maar het is altijd weer onverkwikkelijk om te zien hoe de bloeddorst van de media zich op de enkeling richt. En dat gaat ook over Margriet van der Linden.