Recensie

«De boel bij elkaar houden» anno 1616

Bart Ramakers e.a.,
Op de Hollandse Parnas. De Vlaardingse rederijkerswedstrijd van 1616.
Waanders Uitgevers, 228 blz., 29,95

Driehonderdnegentig jaar geleden, van 10 tot 17 juli 1616, vond in Vlaardingen een literaire wedstrijd plaats. Zestien Hollandse rederijkerskamers gaven in gedichten en toneelstukken antwoord op vooraf opgegeven vragen, die rechtstreeks betrekking hadden op de toenmalige politieke situatie. De wedstrijd speelde zich af tijdens het Twaalfjarig Bestand, een rustpauze in de oorlog met Spanje. Al jaren werkte de jonge Republiek aan haar staatkundige consolidatie. Dat streven werd nu ernstig bedreigd door binnenlandse politieke en religieuze twisten. De belangrijkste wedstrijdvraag luidde dan ook: wat is het beste en noodzakelijkste redmiddel voor het algemeen belang en voor het land? Aan deze wedstrijd zijn nu een tentoonstelling en een boek gewijd. Met intrigerende schilderijen, glimmend zilver, een stoet toneelspelers in prentvorm en knisperende archiefstukken toont het Dordrechts Museum wat zich in 1616 afspeelde.

Zoals de toeschouwers en deelnemers naderhand een geïllustreerde uitgave van de wedstrijdbijdragen konden kopen als tastbare herinnering, zo hoeft ook de bezoeker van de tentoonstelling niet met lege handen naar huis te gaan. De tentoonstelling wordt begeleid door een publicatie waarin alle aspecten van de Vlaardingse wedstrijd uitgebreid belicht worden door een team van specialisten: Bart Ramakers (literatuurhistoricus), Arjan van Dixhoorn (sociaal-institutioneel historicus), Yvonne Bleyerveld (kunsthistoricus), Joke Spaans (kerkhistoricus), Natascha Veldhorst (muziekhistoricus) en Jeroen ter Brugge (museumdirecteur).

Dit boek heeft velen iets te bieden. Wie in Vlaardingen getrouwd is, kan hier eindelijk lezen wat de schilderijen aan de muur van de trouwzaal van het Vlaardingse stadhuis voorstellen. Bezoekers van poetry slams herkennen in de rederijkers de podiumtijgers die, soms improviserend, vol vuur hun werk voordragen. Voor songfestivalliefhebbers kan het hoofdstuk over de liedwedstrijd in Vlaardingen de hoop op een Nederlands succes doen herleven. De bedenkers van het Burgerforum kunnen hier lezen hoe mondige burgers uit ’s-Gravenzande, Maasland, Haarlem, Amsterdam, Dordrecht, Vlaardingen en Nootdorp anno 1616 in toneelstukken hun ideale samenleving beschrijven. Wie zich afvraagt hoe wenselijk het is om tijdens politieke en religieuze crises «de boel bij elkaar te houden», vindt in de wedstrijdbijdragen de nodige argumenten: die vormen één pleidooi voor vrede en eendracht.

Maar ook wie meer wil weten over de sociale status en het opleidingsniveau van rederijkers, over hun literatuuropvattingen en dramaturgie, over de iconografie van de blazoenen en een uniek paneel waarop de intrede van de Dordtse rederijkers is afgebeeld, over de toenmalige maatschappelijke problemen en de visie van rederijkers daarop, over het belang van het lied, de luit en de contrafactuur in het rederijkerstoneel, over de Amsterdamse drukker van de Vlaardingse wedstrijdbundel en over het onderkomen en de inboedel van de Vlaardingse rederijkers, vindt alle antwoorden in dit multidisciplinaire boek. * Nelleke Moser is als onderzoeker verbonden aan de Vrije Universiteit Amsterdam en als docent aan de Universiteit Utrecht.

* De tentoonstelling Van ’t beste spel – strijdende rederijkers in 1616 is tot 20 augustus 2006 in het Dordrechts Museum te bezoeken. Daarna in Vlaardingen, van 20 september tot 9 januari 2007 in het Visserijmuseum/ Vlaardings Museum.