De bomberfans

PAS NA ACHTTIEN jaar werd hij opgepakt. En dat was niet te danken aan speurwerk van de FBI. Ted Kaczynski wilde per se zijn 35.000 woorden tellende Manifesto gepubliceerd hebben in enkele belangrijke kranten. De schrijfstijl overtuigde zijn broer David ervan dat Ted de Unabomber was. David belde de FBI, en Ted werd in 1996 gearresteerd in zijn afgelegen woonschuurtje in Montana.

De vroegere hoogleraar wiskunde wordt verdacht van een serie bomaanslagen die drie doden en 23 gewonden tot gevolg hadden. De slachtoffers waren in zijn ogen medeverantwoordelijk voor de ontwikkeling en verspreiding van technologie, en technologie leidt op den duur tot knechting van de mens. Het individu is volgens Ted Kaczynski nu al het slachtoffer van het Systeem, van de grote bedrijven, de media en de overheid. Hij wordt steeds afhankelijker van de vooruitgang en raakt erin opgesloten. Hij wordt ziek in een vervuilde wereld, en zijn geest wordt gedood door de media: domme tv-series, reclame, nieuws dat geen nieuws is. Alleen een revolutie kan de mensheid nog redden.
Dat verhaal vond de goegemeente niet interessant. De persoon Kaczynski had veel meer amusementswaarde. Hij was immers de Unabomber, de gevaarlijke gek, de geniale student, de bebaarde kluizenaar die jarenlang ongrijpbaar was geweest. Het populaire gezinsblad People zette hem op de lijst van de meest intrigerende mensen van 1996. Een jury in Sacramento moet nu vaststellen of Kaczynski (46) inderdaad de man is achter de aanslagen. En zo ja, of hij daarvoor de doodstraf moet krijgen.
Een onbekend aantal Amerikanen zou dat betreuren. Ze menen dat Kaczynski een intelligent en steekhoudend verhaal heeft te vertellen. Sommigen organiseren acties vóór de Unabomber. Anderen schrijven kritische essays. Of wisselen informatie en opinies uit via Internet. Of werken aan een model van kunstmatige intelligentie dat de desastreuze gevolgen van de voortschrijdende technologie duidelijk moet maken. Wie zijn de fans van Kaczynski? Hoe ziet hun leven eruit? Hoe moet dat met de revolutie? Welk toekomstbeeld hebben ze?
LYDIA ECCLES (43) woont in Boston, werkte als kunstenaar en was geïnteresseerd in thema’s als ‘technologische utopieën’. Ze heeft zich verzet tegen de komst van tv-schermen in de metro van Boston, die werden gebruikt voor reclame; een typisch voorbeeld van 'onderdrukkende communicatie en eenrichtingsverkeer’. Ze werkt als boekhouder in een bedrijf. Ze heeft nooit een auto gehad, kijkt geen televisie, leeft alleen, heeft geen kinderen.
Ze keek met spanning uit naar het Manifesto. Ze begon tijdens de aanloop naar de presidentsverkiezingen de vrolijk-serieuze actie 'Unabomber for president’. 'Ik rekende op vijandige reacties en was bang, maar het viel erg mee. Veel mensen bleken geboeid door Kaczynski’s ideeën en waren bereid erover te discussiëren.’
PETER BELL (34) werkt als student-assistent in het biologielaboratorium van een bekende universiteit - de naam heeft hij liever niet in de krant, 'dat roept maar verkeerde associaties op’. Hiervoor werkte hij 'met computers en in de moleculaire biologie’. Na zijn studie zou hij iets willen doen tegen de verspreiding van chemische en biologische wapens. En helpen met de verspreiding van medische kennis naar arme landen. Bell heeft een auto, een tv, een computer, Internet en een kortegolfradio, en maakt voor zijn studie gebruik van geavanceerde technologie. 'Ik hou van de vele communicatiemogelijkheden, zeker nu met Internet.’ Peter woont alleen en wil geen kinderen.
JOHN ZERZAN (45) schrijft. Niet dat hij er rijk van wordt, maar hij doet tenminste wat hij wil doen. Het boek Future Primitive geniet enige bekendheid, en komend voorjaar wordt de essaybundel Elements of Refusal herdrukt. Hij maakte de jaren zestig in San Francisco mee, studeerde bijna af in de jaren zeventig, maar wilde geen baan aan de universiteit. Zerzan wilde tijd om zijn eigen dingen te doen. En had en heeft dus allerlei baantjes om in zijn levensonderhoud te voorzien. In Eugene, Oregon.
Zerzan heeft geen e-mail. Ook geen auto. Wel telefoon, hoewel hij liever zonder doet. Hij schrijft zonder computer, maar toch is veel van zijn werk te lezen op Internet. 'Ik heb niet de illusie dat je ergens op de hei moet gaan zitten. Ik heb een tv, om op de hoogte te blijven. En voor de sport. Soms trek ik voor een tijdje de stekker eruit om afstand te nemen.’
LAURA WESSON ('dertiger’) ontwierp in het zuiden van Californië gespecialiseerde software, maar was dat gestaar naar een beeldscherm helemaal zat. Ze nam ontslag, is nu zoekende, en verdiept zich in poëzie, literatuur en wiskunde. Ze leeft alleen, met een hond. Na lezing van het Manifesto verdiepte ze zich verder in het onderwerp. De brave new world van Huxley, de eendimensionale mens van Marcuse, geneesmiddelen om de mens in toom te houden, het geweld van de auto. 'Technologie is een verslavend middel. Het maakt de mens onbewust van honger, gevaar en dood. Tv levert een nep-bestaan. Eten in blik is omringd door anoniem metaal.’ Wesson rijdt tegenwoordig minder auto en meer fiets dankzij de mandjes die ze eraan heeft gehangen. Ze heeft geen televisie. Wesson houdt van Internet, en 'ik heb een bril nodig’, maar ze probeert het leven simpel te houden.
RICARDO GONZALEZ (33) werkt bij een computerbedrijf in Austin, Texas, aan kunstmatige intelligentie. Hij noemt geen naam: 'Dat zou men niet waarderen.’ Gonzalez heeft twee kinderen en wil wel meer, maar dat is niet eenvoudig. 'Honderd jaar geleden kreeg iedereen gewoon maar kinderen. Nu moet je van alles regelen en hun opleiding kunnen betalen.’ Hij heeft laas’ een auto, en een tv. 'Ik ben hypocriet, maar ik erken tenminste de nadelen.’
DAVID SPENCE (17) schrijft onder meer essays over de samenleving. 'Ik weet dat ik er niet rijk van zal worden, maar ik zit ook niet gevangen in een kapitalistische muizeval.’ Na de arrestatie van Kaczynski raakte hij gefascineerd door diens Manifesto. 'Anders dan de meeste aanhangers van de Unabomber koester ik geen haat tegen technologie. Wel vind ik het erg hoe technologie het denken steeds meer domineert. Media hebben het individuele denken weggenomen en ons veranderd in leuterende idioten. Wonderlijk dat een kluizenaar als Kaczynski meer in contact stond met de mensheid dan inwoners van overbevolkte steden.’ Spence heeft een auto 'maar die zorgt voor aanzienlijk minder vervuiling dan het verbranden van regenwouden’.
LAURA DAVIDOVICH (47), een desktop publisher en ontwerper van computerillustraties in een voorstad van Philadelphia, heeft drie kinderen maar binnenkort geen echtgenoot meer. 'Hij wil scheiden wegens mijn radicale opvattingen. Hij vindt dat ik een moordenaar bewonder.’ Haar dochter van zeventien zit op haar lijn en wijdde op school een spreekbeurt aan Kaczynski’s ideeën. 'Geen vijandige reacties, eerder instemming.’ Davidovich heeft een auto, kijkt weinig tv, maar besteedt 'veel te veel’ tijd aan computers en Internet.
JORN BARGER ('veertiger’), een freelance ontwerper van software, dacht al geruime tijd na over de rol van technologie. 'We moeten het gebruiken om ervan af te komen. Over, zeg, duizend jaar zullen we veel verder terug moeten naar een natuurlijke levenswijze, naar een stammenachtige samenleving. Het Manifesto zet dat ook op een heldere manier uiteen. Het legt uit waarom je niet een beetje technologie kunt hebben, omdat dat leidt tot een veelomvattende technologie waarin de hele samenleving wordt opgezogen.’ Barger ervaart de samenleving nu al meer en meer als een gevangenis. 'Technologie dringt ons kapitalisme op, en grote bedrijven. Mensen geven steeds meer vrijheid op zonder dat ze het in de gaten hebben.’ Barger zou graag leven zoals Kaczynski deed. 'Maar ik woon nu in Chicago. Ik leef simpel, maar het betekent toch boodschappen doen in de supermarkt en verpakt eten kopen. Ik heb weinig controle over mijn omgeving. Of over mijn leven.’ Hij heeft geen auto, wel een tv, die tevens als computerscherm dienst doet.
JOHN ZERZAN: 'Kaczynski lijkt ervan uit te gaan dat de mensen dit systeem op den duur zo zat worden dat ze het ter discussie gaan stellen en afwijzen. Maar hoe het zo ver moet komen, blijft onduidelijk. Het postmoderne denken werkt er niet aan mee. Dat gelooft niet in een overkoepelende visie. Elk idee over het geheel is verdacht en neigt naar totalitarisme, zegt de postmodernist. Er is een groeiende, cynische weerstand tegen de wens te begrijpen wat er in de samenleving gaande is. Ik hoop dat men die ontkenning opgeeft als men ziet hoezeer de wereld buiten en in onszelf wordt vernietigd. Ik probeer daaraan een bijdrage te leveren met analyserende artikelen. Geweld is vreselijk, maar we leven nu in een wereld waarin het individu voortdurend het slachtoffer is van geweld. Ik ben geen pacifist. Als enig geweld nodig is om dit systeem omver te gooien voordat het alles en iedereen om zeep helpt, dan heb ik daar geen probleem mee. En wellicht is het onvermijdelijk.’
Peter Bell: 'Ik betwijfel of Kaczynski’s revolutie ook de mijne is. Hij onderschat het belang van vreedzame actie. In een samenleving als de onze moet een vreedzame revolutie mogelijk zijn, mits genoeg mensen die ondersteunen. Je moet beginnen de mensen die het in principe met je eens zijn, uit te leggen hoe een vreedzame revolutie werkt. Dat je bereid bent de wet te den, waarom je je daarvoor wilt laten arresteren, waarom je eventueel daarvoor de gevangenis in wilt gaan. Daar ben je niet machteloos. Een van de beste verhalen van Martin Luther King kwam vanuit de cel. Gandhi was heel actief terwijl hij vastzat.’
Lydia Eccles: 'Ik gebruik het woord revolutie liever niet, dat roept te veel associaties op met marxisme. Het Manifesto is bijna het tegenovergestelde daarvan. Bij Marx ging het toch om bevrijding gekoppeld aan vooruitgang; technologie zou de arbeidersklasse ten goede komen. Ik hou meer van het begrip transformatie. De afhankelijkheid van technologie is ons opgedrongen. Inmiddels hebben we het geïnternaliseerd. We moeten dus bij onszelf beginnen. Proberen onafhankelijk te worden. Het is moeilijk omdat we zo zijn veranderd door de industriële levensstijl. Ons geestelijk en lichamelijk leven is uitgekleed. Het medische systeem rationaliseert de industriële samenleving, terwijl het weet dat de mens leeft onder ziekmakende omstandigheden. Die omstandigheden worden niet ter discussie gesteld maar gebruikt voor de groei van de farmaceutische industrie. Ik heb het gevoel dat we gekoloniseerd zijn. We moeten beginnen aan een proces van her-leren. Meer leven als een dier. Een leven dat ons erkent als volledige wezens.’
David Spence: 'Ik keur het gebruik van geweld niet goed, hoewel ik begrijp dat Kaczynski het nodig vond om gehoord te worden. Zelf ben ik niet uit op een terugkeer naar de wilde natuur. Het gaat mij erom zoveel bekendheid te geven aan de problemen zoals Kaczynski die formuleert. Alleen als we de problemen definiëren, is er hoop dat we een oplossing vinden.’
Jorn Barger: 'De belangrijke academische richtingen zouden duidelijk moeten maken welke problemen een technosamenleving met zich meebrengt. Ik probeer computersimulaties van de menselijke psychologie te ontwikkelen die tonen hoeveel vrijheid verloren is gegaan. Ik denk dat we gefascineerd zijn door computers omdat we steeds meer onze psychologische processen weerspiegeld zien in die chips. Op den duur zien we modellen van onze emotionele structuren. Uiteindelijk zal duidelijk zijn dat we ons, om gelukkig te worden, moeten ontdoen van alle beperkingen die we krijgen opgelegd door grote bedrijven in de technosamenleving. Je moet het eerst begrijpen en de gevaren doorzien om het te kunnen afschaffen. Geweld heeft geen zin.’
Laura Wesson heeft geen idee. 'Ik behoor tot degenen die zich hulpeloos voelen. Ik kan mijn eigen leven een beetje veranderen, maar ik zou niet weten hoe te voorkomen dat het bos wordt gekapt. Geweld? Ik doe liever een beroep op de gevoelige kanten in de mens, zodat men inziet hoezeer het moderne leven bijdraagt aan ontmenselijking. Geweld brengt mensen niet op andere gedachten over technologie. Ik heb geen probleem met geweld tegen kernraketten, of tegen vrachtwagens waarmee bomen worden afgevoerd.’
Ricardo Gonzalez is de enige die geweld onvermijdelijk acht. 'Mensen worden vervangen door technologie. Technologie controleert steeds meer. Niet dat iedereen dat wil, maar je doet er niks tegen. Discussiëren werkt niet. Uiteindelijk beland je in een frustrerende positie, en het enige wat rest is geweld tegen mensen. Of je vernietigt de technologie voorgoed. Misschien is dat een belachelijk idee, maar we hebben geen keus.’ Acht hij zichzelf in staat iemand te vermoorden? 'Ja, zonder meer.’ Ervaring? 'Daar praat ik liever niet over.’
LYDIA ECCLES: 'Het gaat over de terugkeer naar een authentieke menselijke gemeenschap. In plaats van de globalisering waarvan nu sprake is, zou je meer in contact moeten staan met mensen in de directe omgeving. In plaats van loonslaaf te zijn, zou je moeten werken aan bevrediging van de eigen behoeften. Een telefoon is nodig zolang de samenleving de mensen scheidt. Een koelkast is nodig als je hapklare brokken moet eten. Elektriciteit heb je nodig om laat op te blijven omdat je de hele dag moest werken. Educatie behoort iets te zijn dat iemand voorbereidt op het leven en niet op het maken van nutteloze dingen.’
Peter Bell: 'Ik heb geen ideaalbeeld voor de lange termijn. Op kortere termijn zou het goed zijn als de Verenigde Staten een aantal zaken wettelijk vastlegden. Zoals het recht op gezond drinkwater. Of de beschikbaarheid van een arts. Het zou goed zijn als men zich zorgen ging maken over het gigantische energieverbruik. Ons industriemodel gaat uit van een oneindige voorraad energie. We moeten een model ontwikkelen voor bedrijven die niet streven naar maximale maar naar optimale groei.’
Laura Davidovich zou in een kleine zelfbedruipende gemeenschap willen leven. Geen woon-werkverkeer. Energievoorzieningen zouden ecologisch verantwoord zijn. Handige apparatuur kan worden gedeeld. En er is veel wilde natuur 'waar typen als Kaczynski teruggetrokken kunnen leven’. Kinderen zouden weer 'de kunst van overleving’ moeten leren.
Ricardo Gonzalez hoeft niet te leven als Kaczynski. Een kleine stadsgemeenschap zou al mooi zijn. 'Een plek waar je geboren wordt, opgroeit, en gaat werken. Met lokale voorzieningen. Het meeste eten komt van boerderijen uit de omgeving.’ Elektriciteit graag met hulp van zonne-energie. Een ijskast zou niet nodig moeten zijn. Men zou zich moeten verdiepen in de houdbaarheid van voedsel, en in alternatieve koelmogelijkheden.
Ook John Zerzan houdt niet van de koelkast. Een ziekenhuis in de buurt is wel prettig. 'Als ik hartklachten krijg, dan wil ik toegang hebben tot de technologie die er iets aan kan doen. Maar de echte remedie ligt in het wegnemen van de oorzaken, het creëren van een gezonde samenleving.’
Laura Wesson wenst wegen voor ligfietsen-met-een-kap. Iedereen die fysiek in orde is, zou moeten fietsen, zodat op den duur de auto wordt gezien als een soort luxe rolstoel voor minder validen.
Jorn Barger zou het doen zonder elektriciteit, zonder telefoon, zonder scholen. Zonder ziekenhuizen ook. Als hij een ernstige kwaal zou oplopen, dan liever 'jong in waardigheid sterven’.