De Braziliaanse ‘Goebbels’ treedt af

Rio de Janeiro – De gewezen theaterdirecteur had de regie strak in de hand. Hij schoor zijn driedaagse baardje af en plakte zijn springhaar plat achterover. Hij verruilde zijn slobbershirt voor een antraciet jarendertigkostuum. Daarop zette hij zich achter een gigantisch bureau, waarop hij een middeleeuws kruis van Lotharingen had geplaatst. Actie! ‘De Braziliaanse kunst van het komende decennium zal heroïsch zijn en nationaal’, sprak de staatssecretaris van Cultuur gedragen. ‘Of anders niet!’

Was dit een klucht? Zou er in Brazilië werkelijk geen kunst gemaakt meer mogen worden die niet ‘heroïsch’ en ‘nationaal’ is? Een paar oplettende kijkers van het propagandafilmpje dat Roberto Alvim twee weken geleden op internet plaatste, ontdekten dat hij een tekst gebruikte van Joseph Goebbels: ‘De Duiste kunst van het komende decennium zal heroïsch zijn, nationaal en met pathos’, zei Hitlers propagandaminister in 1934. ‘Of anders niet.’

Op oude zwart-witfoto’s zit een strak geschoren Goebbels in precies zo’n pak achter precies zo’n bureau. Boven hem een portret van Hilter, op dezelfde plek als waar Bolsonaro hangt. En dan was er muziek op de achtergrond: Wagner. Het filmpje van de staatssecretaris was bloedserieus. Het was een ‘retorisch toeval’ dat hij de nazileider plagieerde. Maar het was en bleef ‘een mooie zin’. Bolsonaro wilde zijn staatssecretaris het liefst aanhouden. Onder druk van de joodse en evangelische organisaties die hem in het zadel hielpen, moest hij de theaterdirecteur toch ontslaan.

Het is de strategie van Bolsonaro. Elke keer gaat iemand uit zijn kabinet over de schreef. Er volgen wat excuses, of zelfs een ontslag. Maar inmiddels is de grens van wat ‘acceptabel’ is weer een eindje verschoven. Zo wordt de afbraak van de democratie stap voor stap ‘verteerbaar’ gemaakt.

De erfenis van staatssecretaris Alvim op de cultuur liegt er niet om. Zo benoemde hij een (zwarte) man die meent dat de slavernij ‘heilzaam voor de negers’ was tot directeur van het fonds voor zwarte cultuur. Een vrouw die de evolutie ontkent maakte hij hoofd van het belangrijkste literaire onderzoeksinstituut. Ten slotte benoemde hij een man die beweert dat rockmuziek ‘satanisch’ is en ‘tot abortus leidt’ tot directeur van een prestigieuze Braziliaanse cultuurstichting.

Als voorzitter van het filmfonds had hij nog net geen Leni Riefenstahl aangesteld. Wel zijn de posters van alle belangrijke Braziliaanse films door de nieuwe directie uit het gebouw verwijderd. Ze waren vast niet ‘heroïsch en patriottisch’ genoeg.