De bruine envelop

Nairobi – Kenia is in de ban van de bruine envelop van Kofi Annan. In de envelop zit een lijst met mensen die verdacht worden van het aanstichten van de verkiezingsrellen in Kenia in 2007. Onlangs gaf Annan de envelop aan het Internationaal Strafhof (ICC) in Den Haag. Onder Keniaanse leiders brak paniek uit. Want welke namen zitten er in de envelop?

Zowel de huidige president Kibaki als oppositieleider Raila Odinga claimde eind december 2007 de verkiezingsoverwinning. Die politieke impasse leidde in januari en februari 2008 tot veel geweld. Ongeveer dertienhonderd mensen kwamen om het leven en zeker 350.000 mensen raakten ontheemd. Uiteindelijk werd oud VN-secretaris-generaal Kofi Annan gevraagd als chief mediator. Hij stemde toe, op voorwaarde dat er een tribunaal zou worden gevormd dat de verantwoordelijken voor het geweld zou berechten.
Een eerste voorstel daartoe van Kibaki en premier Odinga – nu beiden aan de macht in de Grote Coalitie Regering – werd in februari dit jaar weggestemd door het parlement. Veel Keniaanse parlementariërs geloven niet dat een lokaal tribunaal de belangrijkste verdachten tot verantwoording kan roepen. In het verleden won de politieke immuniteit het in Kenia maar al te vaak van de eerlijke rechtspraak.
Onlangs voerde Annan de druk op Kenia op door eind augustus als deadline te stellen voor het lokale tribunaal. Hierbij bleek de envelop met de namenlijst een zeer effectief machtsmiddel. Niemand kan er omheen. Het was namelijk president Kibaki zelf die opdracht gaf tot een onafhankelijk onderzoek. Alleen had hij er misschien niet op gerekend dat onderzoeksleider Philip Waki het eindrapport – inclusief een lijst met verdachten – rechtstreeks aan Annan zou geven.
Begin juli stuurde Kenia een delegatie naar Den Haag om te onderhandelen met ICC-hoofdaanklager Luis Moreno-Ocampo. Uit dit gesprek kwam een compromis. De regering krijgt nog één jaar om het tribunaal zelf te regelen. Wel moet Kenia regelmatig aan het ICC rapporteren over de voortgang. Maar wellicht belangrijker: de Keniaanse regering belooft om rechtspraak door het ICC te accepteren als het parlement het lokale tribunaal weer wegstemt. ‘Immuniteit is geen optie’, aldus de getekende overeenkomst van 3 juli.
Het ICC zal in dat geval zeker niet alleen kijken naar de plegers van het geweld maar ook naar hun leidinggevenden. Hierdoor zal de spanning in Kenia zeker toenemen. Het is niet ondenkbaar dat zowel Kibaki als Odinga zal worden ondervraagd over hun rol in het verkiezingsgeweld. Saillant detail is dat president Kibaki op de dag van het compromis instemde met het besluit van de Afrikaanse Unie om niet mee te werken aan pogingen van het ICC om de Soedanese president al-Bashir te vervolgen. Vervolging van de president is volgens de AU niet in het belang van ‘de stabiliteit’ in de regio.
Annan besloot daarop om de druk nog maar eens op te voeren, onder het motto ‘justice delayed is justice denied’. Toen de Keniaanse delegatie in Nairobi landde, stond de nationale pers klaar om te vertellen dat de beruchte envelop inmiddels op het bureau van Ocampo lag. Die zei in een verklaring dat het ICC Kenia nog steeds de kans geeft om zelf een tribunaal op te zetten. Maar de envelop blijft in Den Haag. Just in case.