De bulten en butsen van de seksuele revolutie

Martin Amis, The Pregnant Widow. € 28,95

Typerende scène. Violet, nog van middelbareschoolleeftijd, stelt haar oudere broer Keith aan haar nieuwste vriendje voor. ‘Say hello to Impy.’ Broer wil weten waarom Impy Impy wordt genoemd. Zus, in wie, zo laat de verteller weten, geen agressie, geen kwaadaardigheid en geen slechte wil steekt, antwoordt prompt: 'Omdat hij impotent is!’ Impy en broer staan er onhandig bij, terwijl Violet in een symfonisch gelach uitbarst. Broer drukt haar, als ze even alleen zijn, op het hart Impy niet meer Impy te noemen. 'Waarom niet?’ vraagt ze. 'Het is beter om er een grap van te maken, denk je niet? Anders krijgt hij een complex.’
Violet is een van de meisjes in The Pregnant Widow, de nieuwste roman van Martin Amis, die modern wil zijn. Een ander meisje is Rita, bijgenaamd 'The Dog’. Die bijnaam, zo wordt verklaard, heeft ze omdat ze de beste kameraad van jongens is en omdat ze met haar kont kan kwispelen als een hond met zijn staart. Maar bovenal, blijkt later, slaat de koosnaam op haar favoriete seksuele standje.
In The Pregnant Widow gaat het om de seksuele revolutie, waarin meisjes zich als jongens gingen gedragen en jongens niet meer wisten hoe ze zich gedragen moesten. In korte tussenhoofdstukken, waarin Amis strooit met historiserende reflecties, geeft hij, onder meer, de regels weer van het revolutionaire manifest.
Regel één: 'Er zal seks zijn voor het huwelijk’. Twee: 'Vrouwen hebben ook vleselijke lusten’. Drie: 'De buitenkant zal steeds meer voorrang krijgen boven de geest’.
Het is 1970, het jaar waarin Germaine Greers The Female Eunuch ('liefde en romantiek zijn illusies’), Juliet Mitchells Women’s Estate ('het kerngezin is consumentistisch bedrog’), Kate Millette’s Sexual Politics ('bodemloze onzekerheid stuwt de mannelijke wil om te domineren’) en Our Bodies, Ourselves ('hoe de slaapkamer te emanciperen’) verschijnen. Het is het jaar dat de babyboomers rond de twintig zijn, en zich niet in een oorlog hoeven te storten, maar onbezonnen jong kunnen zijn. Het is het begin van de tijd dat jeugdigheid een kwaliteit op zichzelf wordt en het oude klassensysteem plaatsmaakt voor een nieuwe vorm van ongelijkheid: hoe mooier en jeugdiger, hoe aristocratischer. En het is het begin van de 'Me Decade’, het ik-tijdperk, waarin het narcisme hoogtij viert.
Amis is even kritisch als sardonisch over de seksuele vrijheid die losbreekt. Hij mag dan stellen dat het een fluwelen revolutie was, hij voegt daar wel onmiddellijk aan toe dat het niet zonder bloedvergieten ging: 'Some came through, some more or less came through, and some went under.’ Violet bijvoorbeeld ging ten onder aan haar onbeteugelde promiscuïteit, en omdat zij, zo verklaarde Amis in interviews, gebaseerd is op zijn eigen zus, is zij een van de belangrijkste bewijzen dat de vrijheid niet alleen blijheid inhield. Ook degenen die niet het onderspit dolven, liepen hun seksuele trauma’s op. De dood van de oude sociale orde, aldus het motto van Alexander Herzen bij de roman, levert geen erfgenamen op, maar zwangere weduwes: 'Between the death of the one and the birth of the other, much water will flow by, a long night of chaos and desolation will pass.’
Het is een mooie inzet voor een roman: de tijd van de revolutie, die de hoofdrolspelers vol bulten en butsen achterlaat. Amis opent ook scherp, door op de eerste bladzijde van The Pregnant Widow al te onthullen dat het verhaal dat volgt over een seksueel trauma gaat, en er nog eens aan toe te voegen dat alles waar is: Italië, het kasteel, de meisjes, de jongens. Zelfs de namen zijn niet veranderd: 'Why bother? To protect the innocent? There were no innocent.’ Daardoor hangt er een spanning over de lange zomer die centraal staat in het boek. Hoofdpersoon Keith - niet toevallig ook de naam van Amis’ alter ego in vroege romans als The Rachel Papers -, een twintig jaar oude Oxford-student verblijft met zijn knipperlichtvriendinnetje Lily bij haar één-na-beste vriendin Scherezade in een Italiaans kasteel. Ze hangen vooral rond het zwembad bij het kasteel, waar Keith naarstig de ene na de andere negentiende-eeuwse Engelse roman verslindt en spiedt naar de omvangrijke borsten van Scherezade, die topless zont. Hij weet dat het onterend bourgeois en uncool is om daar enige aanstoot aan te nemen, maar de borsten werken als een magneet. Hij wil veel liever met haar naar bed dan met Lily.
Terwijl Keith Samuel Richardsons Pamela, or Virtue Rewarded leest, over maagdelijkheid als vesting, en de ene na de andere roman van Jane Austen, waarin het gaat om de regels van het hof maken en het huwelijk, raakt hij steeds verwarder over de geldende seksuele etiquette van zijn eigen tijd. De heldinnen uit de klassieke romans werden bedwelmd om tot de daad te komen. Hij bedenkt dat hij het omgekeerde moet doen: Lily drogeren om Scherezade te kunnen bezitten, al is het maar voor een keer. Maar juist als hij de auteur van zijn eigen werkelijkheid probeert te zijn loopt het mis.
The Pregnant Widow is een rijke roman, die spettert van de stilistische brille en speelt met literaire genres. Het boek is een soms oergeestige seksuele satire, lijkt hier en daar een autobiografie (natuurlijk is niet alles waar), heeft veel weg van een austeniaanse 'comedy of manners’ en barst van de literaire verwijzingen en dichtregels. Het perspectief is ingenieus, want de onthechte vertelling in de derde persoon wordt af en toe onderbroken door een 'ik’, die na verloop van tijd de inmiddels zestigjarige Keith blijkt, die ervaart hoe uncool het is om ouder te worden. Helaas lijkt het merendeel van de roman vooral op een sitcom: vierhonderd van de 465 bladzijden hebben één decor, het kasteel, personages die praten en praten en verwikkelingen die lang variaties van steeds hetzelfde zijn.

MARTIN AMIS
THE PREGNANT WIDOW
Jonathan Cape, 465 blz., € 17,95