De buurlanden hekelen de Poolse kolenliefde

Warschau – ‘De Polen hebben hier een stuk grond vol kolen die ze opgraven en opstoken’, zegt Daniel Gabryš. ‘Maar ze moeten ons niet vergeten.’ De Tsjech woont op het drielandenpunt van Duitsland, Polen en Tsjechië. Vanuit zijn tuin heeft hij uitzicht op Turów, de smerigste kolencentrale van Polen, en net over de Poolse grens zuigt de bovengrondse mijn het water uit zijn grond. ’s Nachts zoemen de machines. En nu dingt de Poolse energiereus pge naar een nieuwe vergunning om de mijnputten nog breder te maken. De sluiting zou dan worden uitgesteld van 2020 naar 2044.

Polen wil niet stoppen met kolen. Het land haalt tachtig procent van zijn energie uit bruin- en steenkool, slechts veertien procent komt uit hernieuwbare energiebronnen. Tegen 2030 zou het aandeel van kolen in de energiemix gedaald zijn naar zestig procent. Maar het land maakt geen aanstalten zich af te keren van de fossiele traditie: in de ontwerpstrategie voor 2040 schrijft het ministerie van Energie dat de hoeveelheid gebruikte kolen de komende decennia in absolute aantallen gelijk zal blijven.

Energiezekerheid heeft de hoogste prioriteit. Het ministerie van Energie stelt daarom een langzame exit voor, waarbij windparken op zee, gas en kerncentrales steenkool kunnen vervangen. De voorstellen zijn weinig realistisch: de eerste kernreactor zou al in 2033 actief moeten zijn. In 2043 zouden er nog vijf bij moeten komen, en dat in een land dat geen enkele ervaring heeft met kernenergie.

Polen investeert vooral in de verschoning van oude kolencentrales. pge bouwt inmiddels een nieuwe centrale in Turów. Het kolenblok zal naar verwachting volgend jaar zomer in gebruik worden genomen. Maar zonder bruinkool uit de put naast de tuin van Gabryš rookt de schoorsteen niet, dus moet de mijn worden vergroot.

Terwijl de gemiddelde CO2-uitstoot als gevolg van energieproductie in de EU daalt, neemt die in Polen juist toe. Het protest uit de buurlanden zwelt echter aan. De Tsjechische regio Liberec heeft advocaten opdracht gegeven de aanvraag van pge te herzien. Ook Duitse burgers sturen bezwaren naar het bedrijf. Ze krijgen geen of vage antwoorden. pge lijkt weinig om de tegenstand te malen. Maandenlang heeft de Tsjechische Gabryš zijn regio op Google Earth in de gaten gehouden. Wat hij daar ziet, heeft hem verbluft. ‘Ze zijn de bomen al aan het rooien!’