De camel-man van de creolen

Goed, er kleeft bloed aan zijn handen. En zijn zaakjes willen wel eens onfris ruiken. Maar hij vangt zijn eigen everzwijnen en hij kan ‘bubblen’ als de beste. Desi Bouterse is een man waar jonge Surinamers zich goed mee kunnen identificeren. Ook in Nederland.
DESI DELANO Bouterse staat bij de komende verkiezingen in Suriname op geen enkele kandidatenlijst - niet eens op die van zijn eigen NDP. Er kan dus niet officieel op hem gestemd worden, niet in Suriname, en al helemaal niet in Nederland, waar de meeste Surinamers immers de Nederlandse nationaliteit hebben aangenomen. Toch gaat onder veel, voornamelijk jonge, Surinamers in Nederland de voorkeur uit naar deze ‘sterke man op de achtergrond’.

Patrick Sweet (24), rechtenstudent in Nederland, zegt bijvoorbeeld: ‘Als ik in Suriname zou wonen, zou ik zeker op de partij van Bouterse stemmen. Als je je land wilt opbouwen, zijn bepaalde maatregelen nu eenmaal nodig. Suriname heeft een dictator nodig om de boel op poten te zetten, net zoals in andere landen in Zuid-Amerika. Dat is een niet te vermijden stadium. In een nieuw te vormen natie heb je eerst radicaliteit nodig om tot stabiliteit te kunnen komen. Bouterse kan zo iemand zijn. In tegenstelling tot Venetiaan, is Bouta strak. Venetiaan is een zwakkeling. Als Bouterse aan de macht zou zijn, zou ik daar zeker gaan werken.’ Bouterses imago lijkt Sweet niet te deren - integendeel: 'Als legerleider straalt hij bepaald gezag uit, waardoor je weer het gevoel hebt dat je vaderland een leider heeft.’
Sweet is niet de enige die er zo over denkt. 'Door Desi Bouterse voel ik me weer Surinamer’, zegt Lyndon Pinas (21), student commerciële economie. 'Ik schaam me niet voor mijn volk. Maar voor Venetiaan, die de afgelopen jaren als president het land naar de afgrond heeft geholpen, schaam ik me. Hij heeft Suriname tot een land gemaakt waar je niet echt trots op kunt zijn. Bouterse straalt kracht uit. Hij roept ons op om onszelf te vertrouwen, om trots op Suriname te zijn. Als Bouterse aan de macht zou komen, zouden we eindelijk een sterke leider hebben.’
De eens zo versmade legerleider verschaft, verbazingwekkend genoeg, Surinaamse jongeren een nationaal bewustzijn dat hen in de van vooroordelen vervulde Nederlandse maatschappij op de been houdt. Pinas is oprecht kwaad als hij aan de huidige toestand in Suriname denkt: 'Wat heeft Venetiaan nou helemaal opgebouwd? Het is een land in verval. De prostitutie floreert, de werkloosheid is ongekend, de kinderen hongeren in de straten.’
Wie de jeugd heeft, heeft de toekomst. Als de voormalige 'Bevel’ Bouterse de verkiezingen wint, zal hij dat te danken hebben aan de jongeren, die zowel in Suriname als bij de uit Suriname afkomstige Nederlanders twee derde van de totale bevoling uitmaken. Waarom kiest de jeugd, zowel hier als in Suriname, zo massaal voor iemand die internationaal als dictator en drugsdealer wordt gezien? Wat spreekt jongeren zo aan in Bouterse en zijn partij, de NDP?
Tijdens zijn verkiezingstournee blijkt 'Desi’ niet alleen een overtuigend spreker te zijn; hij is ook in staat halverwege zijn speech over te gaan op 'bubbling’, een onder Surinaamse jongeren populaire dansvariant. Bovendien heeft hij zijn uniform ingeruild voor dezelfde zomerse outfit als zijn jonge doelgroep draagt. En omdat de lijnen met Suriname uiterst kort zijn, dringen al die dingen ook in no time tot ver in de Bijlmer door. Als Bouta één avondje is wezen stappen in de discotheek Touché in Paramaribo, dan weet heel de Bijlmermeer dat twee dagen later. En dan weten ze ook nog op welke nummers van Oscar d'León hij ritmisch bewogen heeft.
De huidige president Ronald Venetiaan is een kantoorklerk, die alleen maar kan kankeren op Nederland om zijn eigen tekorten te maskeren, menen ze. 'Bouta’ verschaft de jongeren in de Bijlmer een rolmodel, en hij is niet te beroerd daar geld in te steken. Hij spreekt letterlijk hun taal, en hij uit zich in hun muziek. In het door het Bijlmer-label Damsko uitgebrachte liedje 'Tata monnie’ gaat het over Nederlands geld dat door Bouterse wordt afgewezen.
Niet bekend
Geen wonder dat de vlaggen en de paarse T-shirts met het NDP-vignet populair zijn bij jongeren in de Bijlmer. Terwijl zij toch geen enkele stem te vergeven hebben - de meeste Surinamers in Nederland hebben geen stemrecht meer in Suriname.
IN SURINAME is Bouterse overigens ook onder ouderen populair. Niet geheel onterecht: hij trok als eerste de etnische zuilen waarop de Surinaamse politiek gebaseerd was, omver. Hij geniet bij vrijwel alle etnische groepen vertrouwen. Dat zijn huidige vrouw Chinees is, terwijl Bouterse zelf van Indiaanse komaf is, is al mooi, maar dat hij recentelijk zijn Hindoestaanse toehoorders in het Hindi toesprak, was een kunststukje waar nog nimmer één kandidaat in geslaagd was.
Politieke handigheid, populisme - wellicht. Maar Bouterse heeft ook nog eens het tij mee. De huidige president Venetiaan slaagde er niet in verbeteringen door te voeren en kon slechts Nederland als boosdoener aanwijzen. Bouterse hoeft slechts boven de partijen en het gekrakeel te poseren.
En gekrakeel is er genoeg. De rijen voor de winkels in Suriname zijn van Oosteuropese omvang en datzelfde geldt voor de bureaucratie. Zeventig procent van de Surinaamse werkende bevolking mag zich nu ambtenaar noemen. Dodelijk voor de economie, hetgeen een exces als bij de voormalige staats-rumstokerij Mariënburg illustreert. De machines begaven het, reserve-onderdelen waren niet leverbaar, de fabriek ligt al jaren stil, maar de circa veertig personeelsleden, immers ambtenaren, krijgen gewoon doorbetaald.
Daarbij lijkt de stemming gekeerd ten gunste van Bouterse. Wordt hij, vooral in Nederland, nog onverkort beschouwd als de boze genius achter de decembermoorden, de jongeren van nu waren veelal niet eens geboren toen die moorden plaatsvonden.
Geen wonder dat Bouterse, bij het ontbreken van enige oppositie, in de Bijlmer vrij spel heeft. Hij zal niets nalaten om zijn populariteit hier te vergroten. De vraag is alleen: waarom? Geld is daarbij het sleutelwoord. Surinamers in Nederland pompen enorme bedragen in de Surinaamse economie: naar schatting gaat er zo'n 450 miljoen gulden per jaar naar familie en liefdadigheid. In Nederlandse guldens, wel te verstaan.
Dáár zoekt Bouterse steun om zijn imago op te krikken. En zo duiken dan in de speciaal opgerichte Surinaamse Krant advertenties op die door elke hier wonende Surinamer onmiddellijk worden herkend als van Bouta en dus van de NDP. En zo kan een ogenschijnlijk onschuldige advertentie als de paginagrote voor 'Surigoud’ - elke week in kleur op de achterkant van de Surinaamse Krant - een rol spelen in de NDP-verkiezingspropaganda. Immers: iedereen wéét dat achter 'Surigoud’, een mengvorm tussen een geldwisselkantoor en een supermarkt, Desi Bouterse schuilt.
Bouta heeft de afgelopen jaren belangen ontwikkeld in de horeca, in de bauxiethandel en bij grondspeculatie. Zijn onroerend goed bleef niet beperkt tot zijn huis aan de Surinamerivier, vlak naast hotel de River’s Club, waar een béétje Surinamer zijn buitenvrouw mee naar toe neemt, of zijn villa op het Pad van Warnica, waar indertijd tot de decembermoorden besloten werd. Desi zit overal, tot in eetcafés als zijn nieuwste aanwinst in Paramaribo, Safaria.
Al die advertenties voor Bouta’s business hebben één boodschap: het gaat goed met Desi. En het gaat met Suriname nóg beter als Bouta straks de baas is. Maar ook buiten de advertentiekolommen moet de boodschap positief blijven. Een medewerker van de Surinaamse Krant omschrijft het zo: 'Ik wilde in januari een artikel schrijven over de Srefi Deti-feesten, de onafhankelijkheidfeesten van eind november, een zo objectief mogelijk verhaal. Maar van bovenaf werd erop aangedrongen dat de NDP erin moest komen als drijvende kracht achter die Srefi Deti-feesten. Terwijl het helemaal geen politiek feest is.’
DAT WAS GEEN incident. In artikelen waar de Surinaamse realiteit als somber werd beschreven, moest Bouterse als redder te voorschijn komen. Op de Amsterdamse radiozender Damsko Su Mi Tan werden Bouterses toespraken rechtstreeks uitgezonden en konden vragen aan de voormalige 'bevel’ worden gesteld, die hij rustig en weloverwogen beantwoordde.
De inhoud van zijn boodschap loog er niet om: 'De macht zal binnenkort verdeeld worden, maar u moet het zelf doen. vertrouw op uw eigen verantwoordelijkheid, dat is wat ik u meegeef.’ 'Nederland is onbetrouwbaar. Laat Nederland u niets vertellen. Kies uw eigen leider.’ De deejay leidde 'Joe Desi’, ofwel 'Ons aller Desi’ hartelijk uit, maar op de vraag of dit nog onder vrije nieuwsgaring viel, antwoorde hij in het
Sranang: 'Wij zijn een Surinaamse zender, en dit is wat de Surinamers willen horen.’
En de decembermoorden van 1982 dan? Die verdwijnen bij de huidige misère achter de horizon. Pinas: 'Dat had Bouta niet moeten doen. Maar het ging ook om zelfbescherming: anders was hij er zelf aan gegaan. Ik begrijp niet alles van Suriname, maar Bouta spreekt tenminste een taal die ik snap.’