De camera als scheursax

Als die vergadering in dat Vondelparkpaviljoen niet te lang zou duren, kon ik de middagvoorstelling nog halen. Een aangenaam vooruitzicht. Een film met de lengte van een halve werkdag en toch nog op een redelijke tijd thuis.

Maar vergaderingen waarbij weinig op de agenda staat, zijn niet altijd de kortste. Bijna een uur later dan gehoopt fiets ik naar de uitgang van het park. Langs die tanige jongen die in weer en wind met ontbloot bovenlijf verwoed staat te jongleren. Tien jaar geleden woonde ik dichter bij het park en zag ik hem vaker. Toen dacht ik nog dat hij het jongleren nooit onder de knie zou krijgen en wel snel een longontsteking zou oplopen. Nu blijkt dat iedereen drie ballen in de lucht kan leren houden, en dat je helemaal niet ziek hoeft te worden als je in de herfst doet of het hoog zomer is.
Jammer van de film. Dan maar even naar het Stedelijk. Bijna buiten mijn wil om fiets ik de burcht van Fuchs voorbij, langs de skaters en de brommerkoeriers onder het Rijksmuseum door. Op het Leidseplein loop ik langs de Balie toch naar de kassa. Ja, ik weet dat hij al een uur bezig is, maar ik wil nog graag een stuk zien. Lachend kijkt de jongen in het gele Pathé-overhemd naar mijn perskaart. En dan zeker een negatieve recensie schrijven? Het beroep van filmcriticus heeft weinig aanzien, maar ik mag toch naar binnen.
In de donkere zaal is een swingende Afrikaanse kerkdienst in volle gang. Ik ben er nooit eerder binnen geweest, maar ik zie meteen waar ik ben. Aan het einde van mijn straat staat een modernistische katholieke kerk waar de loop uit is. Als onderdeel van het naar-school-brengritueel kom ik er iedere ochtend langs. Afrika Huis staat er sinds kort op de gevel. Op die ochtenden is er nooit iets te zien, maar er zijn avonden dat er massa’s prachtig uitgedoste mensen naar het magische huis stromen en nu zie ik waar ze dan voor komen. Dat een kerkdienst zo erotisch en swingend kan zijn!
Ik nestel mij in de comfortabele bioscoopstoel terwijl de film naar buiten gaat. De stad in waar ik net vandaan kom. Terug naar de skaters en de brommerkoeriers. Hier demonstreert de filmmaker volledig zijn virtuositeit; terecht is ooit geschreven dat hij zijn camera bespeelt als een muziekinstrument en dat hij een situatie als een jazzsolo in beelden kan vangen. De camera als scheursax. Terug naar het Vondelpark waar te midden van goedgebouwde en -doorvoede Californische neo-hippies de tanige jongleur zijn borstkas toont. Terug naar de vergadering waar brommerkoerier Khalid als een astronaut komt binnenwandelen met de laatste stukken. Onvermoeibaar en met een brandende nieuwsgierigheid blijft de film de stad rond de bioscoop verkennen. Niet overal gaat dat scheurend. Soms gaat de film er eens rustig voor zitten en laat hij iemand zijn levensverhaal doen zonder hem of haar in de rede te vallen.
Het wordt wat later dan ik dacht. Ik loop de zaal uit en het plein op. Naast de plek waar net een rocker uit Sarajevo de trams overschreeuwde, steek ik mijn kaart in de telefoon. Het wordt iets later. Ik kan nu niet weg.
Terug de zaal in, waar de drukte van het plein gewoon doorraast. De film toont mijn stad zoals ik hem ken, maar ook zoals ik hem niet ken. Hij spreekt met mensen die ik niet spreek. De filmmaker wekt een zwerver en bespreekt met hem de grondslagen van de democratie. Vrijheid van vergadering en drukpers. Dus ook vrijheid van filmen. Gaat uw gang maar, filmt u maar. Geen gebit. Geen schoenen. Geen schaamte. Dag zwerver, we gaan verder, naar andere schaamtelozen. De penose zit breeduit op de eerste rij bij een bloederige schop- en slapartij die voor sport doorgaat. De camera vecht een robbertje mee, maar heeft ook nog oog voor het mooie meisje dat rond de tafeltjes slalomt om de menselijke pitbulls van champagne te voorzien.
En zo gaat dat vier enerverende uren lang door en dat zouden er van mij ook 24 mogen zijn. Dan zou je op ieder moment van de dag bij de bioscoop kunnen aanleggen om de stad om je heen intenser en verrassender te ondergaan.
En dan geef ik toch nog de titel en de naam van de maker. Op 19 oktober praat Johan van der Keuken in het Filmmuseum in het Amsterdamse Vondelpark over zijn nieuwe film Amsterdam, Global Village.