PvdA en VVD lopen zich warm

De campagnes zijn begonnen

Hans Dijkstal wil minder geld voor asielzoekers en Ad Melkert treedt uit de schaduw van Wim Kok. Een jaar voor de verkiezingen zijn de begrotingsonderhandelingen niet meer dan een rituele dans.

Een Nederlands talige rapgroep had afgelopen weekend de taak het PvdA-kader op te warmen voor de speech van Ad Melkert. Het partijcongres bleek tot in de puntjes georganiseerd en zelfs het repertoire van de rappers uit multicultureel Den Bosch was tevoren onmiskenbaar gescreend. Uit de stevige beat kwamen flarden tekst naar boven die het sociaal-democratische keurmerk met recht hadden verdiend. De jongeren op het podium rapten over «onze vrije democratie», over «ver schil lende gedachten en spreiding van de mach ten», maar ook over het aloude uyliaanse verlangen om voor elke arbeider die auto voor de deur bereikbaar te maken. De PvdA-rappers anno 2001: «Maar ik wil ook… ik wil ook… ik wil ook in een Mercedes rijden.» Het solide libretto ten spijt, het overwegend grijze PvdA-kader snakte halverwege de oorverdovende act naar een volgend programmaonderdeel.

Niet eerder werd Ad Melkert zo enthou siast onthaald.

En met een vlammend verhaal maakte de fractievoorzitter de gewekte verwachtingen waar. De nieuwe leider stond op, concludeerden congresgangers en journalisten na afloop. Losjes sprekend, grappenmakend en van tijd tot tijd variërend op zijn ingestudeerde tekst, sprak de toekomstige aanvoerder de meute toe. Het contrast met de afgeleefde Kok, die een paar uur later het woord voerde, had niet groter kunnen zijn.

Volgens verwachting haalde Melkert uit naar zijn VVD-evenknie Dijkstal, die volgens de berichtgeving van het Haagse journaille om de zoveel weken «de coalitie op scherp zet» met een pleidooi voor behoud van de vermaledijde Zalmnorm; de rekentruc voor de besteding van inkomstenmeevallers die door de drie paarse partijen in het regeerakkoord is vastgelegd. Melkert liet er geen twijfel over bestaan: dat regeerakkoord moet in het pre-verkiezingsjaar worden opengebroken om extra geld voor de publieke sector mogelijk te maken. Voor Hans Dijkstal «bestaat het hele politieke leven uit ontspanning», grapte Melkert voor eigen parochie. «Eens in de vier jaar schrijf je op wat je goeddunkt en dan kijken we nergens meer naar, ook als de doelstellingen van het regeerakkoord na drie jaar al ruimschoots zijn gehaald.

De werkloosheid is omgeslagen in een arbeids tekort. Het begrotingstekort is omgeslagen in een ongedacht begro tings overschot. In de liberale leunstoel wordt zoetjes verder gedut», aldus Melkert. En verwijzend naar het rekening rijden: «Alleen voor de auto komt Dijkstal in beweging. Dan mag het regeerakkoord worden opengebroken, zelfs tot tweemaal toe.» En dus pleitte Ad Melkert voor extra investeringen in onderwijs, zorg en veiligheid. Overigens zonder de Zalmnorm expliciet te noemen. «Het gaat ons niet om het spel, het gaat ons om de knikkers», hield hij het congres voor.

Dat het maken van de laatste begroting van Paars II nogal wat voeten in de aarde heeft, bleek iets later uit de dun gezaaide flitsende momenten in de congresrede van Wim Kok. Hij sprak van een «lakmoesproef voor Paars» en gaf met zoveel woorden aan genoeg te hebben van lastenverlichting — voor de VVD een essentieel onderdeel van die Zalmnorm. Bij Kok staan voor 2002 naast aflossing van de staatsschuld zorg, onderwijs en veiligheid «boven aan de prioriteitenlijst». De premier liet, eigenlijk net als Melkert, in bedekte termen weten de Zalmnorm te willen oprek ken.

Daags na de PvdA-bijeenkomst in Rotterdam verzorgde Hans Dijkstal in het Radio 1-journaal de nabeschouwing. De kritiek van Melkert had hem «verbaasd», zei de VVD-leider plichtmatig. Om vervolgens met het wérkelijke nieuws van het afgelopen weekend te komen: Dijkstal wil het door minister Hermans toegezegde extra miljard voor onderwijs uit bezuinigingen op asielbeleid en WAO halen. Eerder al opperde hij te beknibbelen op de subsidies voor de Melkertbanen; niet de meest verzoeningsgezinde keuze, de politicus kennende die zijn naam aan deze banen verbond. De bezuinigingen op het asielbeleid zouden mogelijk moeten zijn omdat per 1 april aanstaande de nieuwe Vreemdelingenwet in werking treedt. Het aantal asielaanmeldingen moet met duizenden omlaag en dat levert direct geld op, is de simpele gedachte van de VVD-leider. «Het is niet verantwoord om daar zoveel geld in te blijven steken, als we daardoor de leraren niet meer kunnen geven», zei hij. Terzake deskundigen hebben echter al laten weten dat pas na enkele jaren het effect van de nieuwe asielwetgeving te meten is en dat ook niet eerder dan ná 2002 besparingen kunnen worden behaald.

Dijkstal gaf voorts aan «erg teleurgesteld» te zijn dat geen vorderingen worden gemaakt in het WAO-dossier. Vorderingen in het terugbrengen van het aantal mensen dat afhankelijk is van een arbeidsongeschiktheidsverzekering zijn vooralsnog inderdaad niet gemaakt. Maar op dit moment is het wachten op de rapportage van de commissie-Donner die de laatste maanden onderzoek deed naar de uitvoering van de WAO. Pas wanneer die commissie, naar verwachting half april, tot een eensluidend advies komt, zijn vorderingen voor wat betreft de uitvoeringskant van de WAO te verwachten.

Begrotingsretoriek over de ruggen van asielzoekers en WAO’ers — Dijkstal heeft de toon voor de verkiezingscampagnes van 2002 alvast gezet.

Want zowel de profilering van Dijkstal als die van Melkert (en eigenlijk de hele PvdA) moet in dat licht worden bezien. Hoewel de overwinning van Ruud Koole in de race om het voorzitterschap van de PvdA niet geheel onverwacht kwam, was zijn verkiezing wel het enige schoonheidsfoutje op een congres waarop de partij rigoureus werd gereanimeerd. Er werd afgerekend met de bestuurs crisis die vorig jaar Marijke van Hees de kop kostte, al te pijnlijke moties van de afdelingen, gewesten en jongeren werden onschadelijk gemaakt of verworpen en om de massa nog eens extra op te zwepen, werd kroonprins Ad Melkert definitief naar voren geschoven. Een en ander verliep meer dan gestroomlijnd, een jaar voor de verkiezingen.

Bij de onderhandelingen voor de begroting van volgend jaar lijken VVD en PvdA te willen breken met het beeld van de paarse polderkolos waarbinnen compromissen er vaak eerder zijn dan tegenstellingen. De uitgangspunten van liberalen en sociaal-democraten zijn de afgelopen tijd breed uitgedragen en lijken voor de buitenwereld op dit moment onverzoenbaar. Niets blijkt minder waar als de coalitiepartners over een paar weken trots het onderhandelingsresultaat melden.

Op Prinsjesdag is alles weer pais en vree en zal Paars zich erop beroepen zelfs met minder economische voorspoed tot overeenstemming te kunnen komen. Ondertussen zijn de posities voor verkiezingscampagnes veilig gesteld. VVD en PvdA gaan zonder twijfel vrolijk rappend en swingend het volgend jaar in.