De chinese keuken schaadt de gezondheid

BEIJING - Er was veel in te brengen tegen de plannen om de Vierde VN-Vrouwenconferentie en de daaraan voorafgaande informele schaduwconferentie Forum 95 in China te houden. China is geen parlementaire democratie, schending van de mensenrechten is er aan de orde van de dag, en vrouwvriendelijk is het land, waar vanwege de een-kindpolitiek zoveel meisjesbaby’s worden gedood, ook niet.

De koehandel vooraf van de Chinese regering met de Verenigde Staten had in elk geval als resultaat dat er een Chinese dissident is vrijgekomen, zodat Hillary Clinton nu twee dagen lang naar China kan komen, waar ze de officiele opening weliswaar zal boycotten, maar voor zover mogelijk de Chinezen de les zal lezen over hun gezinspolitiek, mensenrechtenschendingen en de beperkingen die Forum 95 zijn opgelegd.
Die schaduwconferentie was immers zes maanden geleden verplaatst naar het stadje Huairou, anderhalf uur rijden ten noorden van Peking, ver van de officiele VN-conferentie. Dat had bijna een organisatorische ramp betekend, vanwege het gebrek aan hotelfaciliteiten, vergaderruimtes en telefoonlijnen. Enkele weken voor de conferentie begon, deed Australie nog een poging het prestigieuze congres binnen te halen.
Toch blijkt het nu goed te zijn geweest dat het congres in China wordt gehouden. Wat er organisatorisch ook allemaal mis ging, in het geheel verliepen de vele honderden bijeenkomsten goed. Voor Chinese begrippen is dat een ongehoorde prestatie, want organiseren is niet het sterkste punt in dit deel van de wereld. De westerse media concentreerden zich echter wel heel gemakzuchtig op dat wat niet helemaal vlekkeloos verliep.
Ook politiek gesproken bleek er verrassend veel mogelijk. Organisaties als het Internationaal Verbond van Vrije Vakverenigingen, lesbische groepen, Amnesty International en politieke verzetsgroepen konden, op enkele uitzonderingen na, ongestoord vergaderen in dit land waar het recht op vrije vergadering alleen in theorie en in de grondwet bestaat. Voor de vele deelnemende Chinese vrouwen - in totaal vijfduizend, naast talrijke tolken, vrijwilligers en ander personeel - was het een bijzondere ervaring. Ze keken en luisterden op de ruim tweeduizend bijeenkomsten die in Huairou werden gehouden volstrekt ademloos naar wat er allemaal gebeurde. Chinese wetenschapsters konden voor het eerst voor een internationaal gehoor spreken. Het enthousiasme waarmee ze over hun werk en hun vakgebied spraken was ontroerend.
De Chinese vrouwen waren waarschijnlijk zorgvuldig geselecteerd op politieke betrouwbaarheid, toch kwamen ze beslist niet alleen met propagandistische prietpraat. Zo vertelden Chinese milieudeskundigen over de groeistoornissen van kinderen in het zuiden van China als gevolg van kwikvergiftiging. Zij hadden het over de verhoogde kans op longkanker voor huisvrouwen vanwege het ongezonde klimaat in de Chinese keukens. Natuurlijk trokken ze even bleek weg toen een Deense deelneemster opstond en vroeg of ze er bij de Chinese regering op wilden aandringen de milieuschadelijke kernproeven in de Lop Norwoestijn te stoppen. Maar uiteindelijk werden ze het er toch over eens dat ook relatief lage doses radioactiviteit schadelijk zijn voor de gezondheid.
Misschien wordt het lot van de wereld en van China door dit soort bijeenkomsten niet direct veranderd. Maar het is niet goed een wereldmacht in opkomst langdurig uit te sluiten van contacten met de buitenwereld. Het ontbreken van een dialoog werkt vooral op lange termijn averechts. Onderhandelingen afbreken is een ding, maar een goede onderhandelaar zal er altijd op toezien dat er een achterdeurtje open blijft om weer bij elkaar aan tafel te kunnen komen. De vrouwenconferentie biedt die mogelijkheid. Er worden oude betrekkingen hersteld en nieuwe aangeknoopt. Zo zijn er informele contacten gelegd tussen vertegenwoordigers van het FNV en de All China Federation of Trade Unions, tussen vrouwenorganisaties en tussen wetenschapsters. Het is nog maar een stroef begin, maar een dergelijke dialoog op grassroot-niveau kan voor de toekomst belangrijk zijn.
Het moeilijkst bleek de dialoog als het om Tibet gaat. Bij een kleine stand met negen Tibetaanse vluchtelingen in Huairou deed zich het ene conflict na het andere voor. Het was al bijzonder dat zij er waren. Van vijftig Tibetaanse vluchtelingen hadden alleen deze negen een visum gekregen om Forum 95 bij te wonen. Zij klaagden erover dat zij hinderlijk werden gevolgd, dat materiaal in beslag was genomen en dat er zelfs sprake was geweest van mishandeling. Maar ook de Tibetaanse vluchtelingen toonden zich niet al te verdraagzaam. Zij zagen in elke Chinees die zich in de buurt van hun stand ophield een spion. Verwijten gingen over en weer. In het Chinese propagandablad China Daily komen twee Chinese vrouwen aan het woord die erover klagen dat zij tijdens een werkgroep hun visie op de Tibetaanse kwestie niet konden geven, en dat terwijl ze zo graag met de Tibetaanse vluchtelingen van gedachten hadden willen wisselen. Beide partijen beschikken over een uitstekende propagandamachine, ze richten zich alleen op een verschillend publiek. De Tibetaanse lobby gaat het om het Westen, de Chinezen hebben het vooral tegen hun eigen mensen. Natuurlijk gelooft niemand in het Westen de Chinezen als ze beweren dat er in Tibet eigenlijk niets bijzonders aan de hand is. En natuurlijk bestaat er binnen China weinig begrip voor de Tibetaanse pogingen hun ‘feodaal- theocratische regime’ te herstellen, nadat het land daar in 1959 zo gelukkig en vreedzaam van is bevrijd.
China zal, linksom of rechtsom, in de toekomst een belangrijke rol spelen in de wereld. De organisatie van de vrouwenconferentie geeft ons een voorproefje van wat ons daarbij te wachten staat. Het is het begin van een nieuwe ontwikkeling, maar politici, activisten, vakbondsleiders, journalisten en duizenden vrouwen uit de hele wereld weten nu met welk China ze te maken hebben. De Chinese regering heeft zich, toen zij enige jaren geleden de nobele taak op zich nam de Vierde VN-Vrouwenconferentie te organiseren, waarschijnlijk niet gerealiseerd dat daar niet alleen diplomatiek vergadervee komt opdagen. Met schrik hebben ze de activisten zien komen. Dat de conferentie tot nu toe toch grotendeels geslaagd is, betekent een voorzichtig begin van dooi.