De christelijke inspiratie van jan pronk

‘Christelijke inspiratie is voor mij ook iets metafysisch’, zegt minister van Ontwikkelingssamenwerking Pronk. ‘Dat het leven niet vanzelfsprekend is, dat je de opdracht hebt te bouwen en te bewaren. Dat is meer dan een kwestie van belangenafweging, het betekent dat je zelfs niet alleen vanuit mensen kunt redeneren - er is meer. Ik ga naar de kerk en ik probeer de theologisch-filosofische literatuur bij te houden. Ik ben over het algemeen nogal een pessimist en hoe dieper je analyseert, hoe pessimistischer je wordt, dus ik heb er behoefte aan om regelmatig iets te proeven van de zin van dingen.

Maar je moet die tekenen van hoop ook in de werkelijke wereld tegenkomen. Ik ben net terug uit Mozambique en dat lijkt het derde hoopvolle land in Afrika te worden. En al die mensen in Nederland die hulp geven aan asielzoekers en vluchtelingen, dat vind ik kleine wondertjes. Voor die mensen is dat de sublimatie van een ethische drive waar ze geen kans voor krijgen in de politiek.’
De stelling als zou een christelijke inspiratie leiden tot grotere idealistische vasthoudendheid vindt Pronk ‘veel te pretentieus’: 'Neem de vakbondsvleugel in de PvdA, daarmee heb ik veel gemeen. Vanuit een andere inspiratiebron houden mensen als Adelmund en Vreeman evenzeer vol. Je kunt vanuit heel verschillende inspiratiebronnen tot hetzelfde komen. Daarom ook ben ik lid geworden van een seculiere partij. Toen ik in 1964 lid werd van de PvdA, was dat bepaald niet in de mode en wie weet hou je het daardoor ook langer vol.
In het denken over de economische orde, over de samenleving, worden rationaliteit en effectiviteit steeds meer verabsoluteerd tot doelen in zichzelf. Dat is een jaar of vijftien geleden begonnen. Dat neorationalisme leidt tot reductionisme van waarden en neemt langzamerhand de vorm aan van zelfbedrog. De sociaal-democratie dreigt daarin mee te gaan en dan is humaniteit ver te zoeken.’
Wat vindt u van de analyse van Johan Wijne dat de 'wetenschappelijke’ sociaal- democraten de ethiek hebben vermorzeld?
'Volgens mij is iemand als Nauta bij uitstek ook ethisch geinspireerd. Je moet ethiek altijd combineren met overwegingen van verlicht eigenbelang. Maar de PvdA heeft de rationele analyse verengd tot een economistische benadering terwijl tegelijkertijd de ethische basis op het moment nogal smal is.’
In een interview in de bundel 'Regerenderwijs’ die deze week verschijnt, gaat u tekeer tegen het louter financiele referentiekader van het vorige kabinet. Toen zat het CDA er wel bij, nu niet.
'Juist in het vorige kabinet heb ik dat ethische element gemist. Het paarse kabinet heeft weliswaar zelf geen ethische pretenties, maar schept wel meer mogelijkheden voor maatschappelijk debat dan het vorige, en daarmee komt die ethiek hoop ik vanzelf in de discussie. Dat zal soms een hard debat veroorzaken, maar in een stabiele samenleving als de Nederlandse is dat alleen maar interessant. Initiatieven als De arme kant van Nederland en De economie van het genoeg horen een uitermate belangrijk referentiepunt te zijn voor de sociaal-democratie’.
Verwacht u ook dat de vonk overslaat?
'Ik verbaas me erover dat er niet meer verzet is tegen alle diep erin hakkende bezuinigingen. Maar ik denk dat die omslag nog wel zal komen. Ik heb lang gedacht dat verzet vooral een culturele reactie op een vorige generatie is, maar dan zou er al lang verzet moeten zijn tegen de neorealistische politiek. Dat dat verzet uitblijft, heeft denk ik alles te maken met de systemen van waardenoverdracht, en dan bedoel ik vooral de media en het onderwijs. De waardenoverdracht is, veel meer dan in de jaren zestig, in handen van economische machten die belang hebben bij een uniform waardensysteem. Het onderwijs is volledig gericht op de arbeidsmarkt, de media vercommercialiseren. Maar de omslag is uitgesteld, niet afgesteld. Ik denk dat we juist vanuit de politiek die maatschappelijke discussie zullen vormgeven.’
Dat betekent dat het kabinet haar eigen verzet organiseert.
'Ik geloof dat dat zal gebeuren, ja. Onbedoeld.’