De City staat in brand

Eén ding lijken alle personen in Wereldschaduw van Nir Baram gemeen te hebben: ze hebben geen moreel kompas.

Een miljard stakers wereldwijd, op 11-11. Complete ontwrichting, daardoor, van de wereldeconomie. Dat is het doel van een twaalftal Londense activisten in Wereldschaduw, de nieuwe roman van de Israëlische schrijver Nir Baram, van wie eerder de roman Goede mensen in vertaling verscheen. Dat boek speelde zich af in Lublin en Brest, voor en tijdens de inval van Duitsland in Rusland tussen 1938 en 1941, en was daarmee een onderzoek in romanvorm naar het nazisme en het communisme en de invloed van die ideologieën op de persoonlijke levenssfeer van mensen. In Wereldschaduw onderzoekt Baram de ideologie die als overwinnaar uit de bus is gekomen: het kapitalisme.

Wereldschaduw is een ware geglobaliseerde roman, met drie verhaallijnen die uiteindelijk met elkaar verweven raken. Er is de groep Londenaars, die als apostelen gegroepeerd is rondom leider Julian en dromer Christopher. Christopher is het ‘offer’ dat gebracht wordt voor hun anarchistische doel. De beweging doet denken aan Occupy en WikiLeaks, maar is vele malen radicaler en schuwt het geweld niet. Hun eerste doel treft kunstinstellingen, die hypocrisie wordt verweten; kunstenaars die zich kritisch uitlaten over het kapitalistische systeem maar tegelijk functioneren binnen de orde en de kapitalistische instellingen nodig hebben om te leven. De gevestigde orde reageert verbijsterd op dit ‘zinloos’ geweld. Waarom keren ze zich niet tegen de banken en multinationals? Intussen wordt de fakkel wereldwijd overgenomen en ontstaan overal nieuwe anarchistische brandhaarden.

Medium baram 20nir 20 c  20jordi 20esteban 20aeg 20bb 20en 20pers

Dan is er het psychologische portret van Gavriël Mantsoer in Tel Aviv. Hij is geboren in een moeizaam gezin. Vader is rijk geworden met een wonderlijk beroep: hij reist over de wereld om de levensverhalen van stervende joden op te schrijven, op hun verzoek, zodat de familie afscheid kan nemen met een fraaie levensschets. Gavriëls moeder is jong en eenzaam gestorven, haar zoon min of meer aan zijn lot overlatend. Juist Gavriël wordt er als jongvolwassene door de Amerikaanse hedgefonds-ondernemer Bruckman uitgepikt om zijn bruggehoofd in Israël te worden. Zonder het zelf te weten wordt zijn directeurschap van een goede-doelenfonds in Israël gebruikt om handelsbetrekkingen aan te knopen en investeerders aan te trekken. Immers: alles in het kapitalisme is gebaseerd op twee vragen: Waar is het geld? En hoe komt het mijn kant op? Regeringen van Peru, Frankrijk, Congo en Engeland onderhandelen niet met elkaar, maar met het hedgefonds van Bruckman over investeringen, leningen en aflossingen. En de lezer krijgt al snel het ongemakkelijke gevoel dat de belangrijkste hobby van de sociaal-democratie het kapitalisme is.

De revolutie waartoe de stakingsleiders oproepen, heeft bijbelse proporties

Dat het kapitalisme als ‘beste van alle kwaden’ wordt gezien omdat het wordt ondersteund door democratische verkiezingen, wordt genadeloos onderuitgehaald in de derde verhaallijn, over het pr-bureau msv. Dit is een serie e-mails, notities en persberichten van personen binnen het Amerikaanse maar wereldwijd opererende pr-bureau dat zich bezighoudt met verkiezingscampagnes en politieke beïnvloeding. Binnen het bureau lijken de omgangsvormen op een vervolg van Mad Men. De vennoten zijn ‘idealistisch’ begonnen en hebben zich vooral ingezet om de linkse krachten aan de macht te krijgen. Ze zijn op jij-en-jou-basis met de Clintons en de Blairs. Moeiteloos verspringt de roman van Genève naar Bolivia, van Kinshasa naar New York.

Wereldschaduw beschrijft mensen als ‘homo oeconomicus’: een mens is meer dan zijn lichaam en geest, meer dan zijn opvoeding en zijn overtuiging, maar allereerst een consument, uit op individuele behoeftebevrediging. Eén ding lijken alle personen in het boek gemeen te hebben: ze hebben geen moreel kompas. Het sterkst is dat bij de Amerikanen van het msv-concern, die op geen enkele manier hun persoonlijk leven, hun politieke denkbeelden en hun zakelijke belangen scheiden. Huwelijken, liefdes, vriendschappen: alles staat in het teken van hun individuele bankrekening.

Bij Gavriël, met wie de lezer het meest mee kan voelen, kunnen we zien waar dit toe leidt. Hij behoort tot de top van Israëls invloedrijkste mensen, maar staat uiteindelijk verlaten door zijn vrouw eenzaam bij de schoolpoort van verre naar zijn spelende kinderen te kijken. Hij blijft altijd naar zijn moeder verlangen en is geestelijk hol en leeg.

De revolutie waartoe de stakingsleiders oproepen, heeft bijbelse proporties. Zoals in science-fictionfilms de ‘beschaafde wereld’ onder water loopt of wordt overgenomen door aliens, zo brandt in Wereldschaduw de City van Londen. Aan alles komt een einde, zo lijkt Baram te willen zeggen in deze verbluffende roman. Zelfs aan wat nog altijd wordt gezien als de beste van alle ideologieën.


Foto: Jordi Esteban