De cost en de baet

De laatste tijd weer vaak het verwijt gehoord: ‘Je kent de waarde van het geld niet.’ Is dat zo? Het klopt dat ik afgelopen vrijdag weer de deurwaarder over de vloer had; na mijn scheiding in 1982 heb ik tien jaar lang geen belasting betaald. Niet uit onwil, maar gewoon omdat ik al het geld dat ik verdiende nodig had om te leven zoals ik dacht dat het moest. Ik bouwde een belastingschuld op die onoverzichtelijk was, waarna ik twee kanten uit kon - en ik zeg nu alvast: ik koos de verkeerde.

De kanten die ik uit kon waren: 1. Je laat je ‘regelen’. Je laat je onder curatele stellen en brengt elk extraatje dat je verdient naar de belasting. 2. Je laat je failliet verklaren en vraagt kwijtschelding aan; dit gebeurt nadat je zo'n vijf jaar geen inkomsten hebt gehad.
Het zit iets ingewikkelder in elkaar dan ik nu schrijf, maar zo ongeveer waren de alternatieven.
Ik koos voor nummer een en wenste alles tot de laatste cent af te betalen. Ik zou hard werken (doe ik) en de dag loven dat ik 'vrij’ zou zijn. Dom!
Ik werkte me de kolere en mijn schuld werd steeds groter; hoe het kan, weet ik niet, maar het gebeurde - het was alsof ik alles in een put wierp. Ik 'moest’ op een bepaald moment 'kosten maken’. Ik 'moest, op een bepaald moment minder verdienen, daarna 'moest’ ik weer meer verdienen. Ik schreef lange brieven naar de belastingman en het was (en is!) een bron van voortdurende zorg.
Ik vroeg letterkundige subsidies aan en kreeg die toegewezen, maar niet uitgekeerd, want daarvoor was mijn belastbaar inkomen te hoog! Ik zat gevangen in werk, ik moest steeds meer doen, en steeds hoger werden de rekeningen - en zelf bleef ik op een minimumpje zitten als een sierduif op een stenen ei.
Ik klaag niet - het was allemaal mijn eigen schuld - maar ik begreep en begrijp dat ik er nooit uitkom, tenzij ik plotseling een of an. der succes krijg, maar dat zit er niet in. (Dit jaar verkocht ik… min 217 boeken! Min 217! Hoe kan dit? Wel, de boekhandels stuurden mijn boeken terug naar de uitgever! Als u mij kunt zeggen waar ik mijn zelfvertrouwen vandaan moet halen…)
Al jaren denk ik dus aan geld. Aan geld, aan geld en aan geld - terwijl een man als ik toch aan lekkere meiden moet denken!
Geld, wat is dat? Wat moet ik ermee? Wat is het voor woord? In de taalkunde heb je woorden die een proces veranderen in een gebeurtenis: vrijheid, lief- de, depressie. om een reeks van oorzaken en gevolgen werp je een lasso en geeft dat een naam: ziekte, geluk, geilheid. Als je wilt weten wat die woorden betekenen, dien je een zoektocht te beginnen naar die oorzaken en gevolgen; je klopt eens bij Sartre aan om te vragen wat vrijheid is, je vraagt een hoer je uit te leggen wat echte liefde vermag, je .gaat naar een dokter om je te laten nakijken.
Geld - dat was ook zo'n woord dat als een domme koe gevangen was in een lasso.
Alleen: waar vrijheid, liefde en ziekte niet bestaan, bestaat geld wel. Het geld en de taal: van woorden kennen we de waarde niet, maar hoe zit dat met geld? Het geld waarmee ik mijn vrijheid kan kopen, mijn geluk, mijn gezondheid? Is geld niet een uitvinding van de taalkunde?
Geld: ik droomde ervan als Dagobert Duck! In een postzegelwinkel waar ze ook oud geld en geld uit verre landen verkochten, staarde ik met een geilheid waarvan ik de waarde niet kon beoordelen naar biljetten waarop de nullen als lasso’s in het niets leken te zwaaien: een nul, nog een nul, en nog een, en daarnaast weer een en weer een… Een nul… Rangtelwoord naast rangtel- woord… ik telde soms meer dan zes, zeven nullen.
Geld en taal. Ik ging het eens onderzoeken… Ik ontdekte het geheim van het geld…