De ‘culturele revolutie’ van paus johannes paulus ii

Gordon Urquhart, Het geheime leger van de paus. Vertaald door Pieter Janssens, uitgeverij De Standaard, 478 blz., 349,90.
Gordon Urquhart, nu werkzaam als journalist in Engeland, trad in 1967 toe tot een in die tijd kleine en onbekende katholieke organisatie, de Focolare. Hij werd in de gesloten gemeenschap van medegelovigen opgevangen en van zijn onzekerheden verlost. Ervoor in de plaats kwam het sekteleven met alle rotsvaste overtuigingen die daarbij horen. Tien jaar later verliet hij de Focolare en probeerde zijn leven weer op te bouwen op de ruïnes van verstoorde illusies.

Het was dan ook geen wonder dat juist Urquhart gealarmeerd raakte door verhalen over de opkomst van katholieke sekten in Engeland en vooral in ontwikkelingslanden. Hij kende tenminste één zo'n club van binnenuit en zijn ervaringen waren niet aangenaam. In 1987 startte hij een groot opgezet onderzoek naar de sektenkant van de katholieke kerk, waarvan het resultaat nu in vertaling in de boekhandel ligt: Het geheime leger van de paus.
Urquhart beschrijft in dat boek hoe obscure katholieke clubjes, met alle kenmerken van sekten (verheerlijking van het leiderschap, totale inbeslagname van het leven van de leden, gehoorzaamheid, een geheime agenda, totalitaire ambities op het gebied van moraal), in hoog tempo oprukken binnen de katholieke kerk. Ze worden daarbij gesteund door de huidige paus, die op zijn manier streeft naar wat Urquhart accuraat omschrijft als een ‘culturele revolutie’. Want net als Mao probeert de paus het kerkelijk gezag te centraliseren met behulp van zijn trouwste volgelingen en hoopt hij op die manier de macht van het middenkader, de bisschoppen, te ondermijnen.
De sekten, waaronder Opus Dei, werken op verschillende niveaus. Sommige nemen eenvoudig de ene na de andere parochie over en overvallen de verbaasde gemeente met een geheel nieuwe, fanatieke catechismus. Niet zelden worden onwillige pastores weggewerkt. Nu de kerk op vele plekken in de wereld leegloopt, luidt de redenering, is het tijd om de schapen van de bokken te scheiden en de kleine maar overtuigde gemeenschap van gelovigen in te zetten voor het wereldse programma van anti-abortusactiviteiten en aanverwante zaken. Weinig bisschoppen, immers bekend met de voorliefde van de paus voor zijn persoonlijke volgelingen, durven zich openlijk tegen de aanspraken van de bewegingen te verzetten.
Maar niet alleen aan de basis wordt gewerkt. Om voor de hand liggende redenen maken de bewegingen het liefst bekeerlingen in medische en mediakringen. Of dat lukt, valt moeilijk vast te stellen - dit soort organisaties publiceren hun ledenlijsten niet. Wel ontmaskerde Urquhart een groot aantal organisaties die een neutrale naam of opdracht voeren maar in werkelijkheid het pauselijk programma op het gebied van de seksualiteit zijn toegewijd. Ook identificeerde hij Europarlementsleden en andere beleidsmakers als leden van een van de bewegingen.
Anders dan vaak wordt gedacht, blijkt er achter de spontane morele verontwaardiging van veel individuen een wereldwijde, rijke en goed georganiseerde beweging schuil te gaan, waarvan de marsroute even simpel als gevaarlijk is: emotioneel geloof versus intellectuele theologie, voor het leven en tegen de cultuur van de dood, voor gehoorzaamheid versus zelfbeschikking.