Knooppunt in het Bin Ladennetwerk

De Cyprus-connectie

Terroristen gebruiken de instrumenten van het kapitalisme om hun campagnes te bekostigen. Centraal in Bin Ladens financiële organisatie staat Cyprus, een aanstaand EU-lid met een gebrekkige financiële wetgeving.

Al op 11 september gonst het van de geruchten dat de bedenkers van de aanslag op het WTC behalve moordenaars ook dieven zijn. Ze zouden gebruik hebben gemaakt van hun morbide voorkennis om op beurzen rond de wereld te speculeren op dramatische koersdalingen. Hoofdverdachte Bin Laden heeft niet de botte bijl van een bankoverval gebruikt om geld aan zijn terreur te verdienen, maar de chirurgische precisie van de beurs. Hij lijkt zich in de dagen voor de elfde helemaal suf te kopen aan put-opties. Simpel gezegd: het recht om een aandeel tegen een van tevoren vastgestelde prijs te verkopen. Gaat de koers van een aandeel ten opzichte van die uitoefenprijs naar beneden, zoals na de aanslag, dan wordt de optie meer waard. Met slechts een relatief kleine inleg kan hij zo een financiële hefboom in werking zetten die hem meer geld oplevert dan welke bankoverval ook. En dat alles veilig en comfortabel vanuit zijn tent. Leve internet.

Aanvankelijk melden persbureaus verdachte handel in opties in Duitsland, Frankrijk en Zwitserland. Een onbekende partij heeft in die landen vier dagen voor de aanval grote, zeer speculatieve posities in verschillende verzekeringsmaatschappijen genomen. Maar in de week na de aanslag komen uit meer Europese beurssteden ineens berichten over vermeende malversaties. Alle grote beurzen beginnen hun ordersystemen na te vlooien op ongebruikelijk volumineuze transacties.

Ineens blijkt ook Nederland betrokken. In Amsterdam is de dag voor de aanslag het aantal gekochte put-opties KLM veel hoger dan normaal. Volgens een bankier die anoniem wenst te blijven «tientallen tot honderd keer» hoger. De Stichting Toezicht Effectenverkeer (STE) begint op verzoek van Gerrit Zalm onmiddellijk een onderzoek. Of de opties zijn doorverkocht of uitgeoefend is onbekend. De STE brengt in het belang van het onderzoek geen details naar buiten.

Volgens voormalig CIA-hoofd William Woolsey zijn de «terreuropties» gekocht via een bank in Cyprus. In een interview met de Italiaanse krant La Repubblica noemde de vroegere topspion (1993-1995) de eilandstaat vorige week «een belangrijk centrum van financiële activiteit» voor Bin Laden. Woolsey spreekt uit ervaring. Hij werd directeur van de CIA in het jaar dat het WTC in New York voor het eerst werd aangevallen. Zijn dienst heeft toen onder andere onderzoek gedaan naar de financiële handel en wandel van Bin Laden en stuitte al snel op de Cyprus-connectie. Cyprus afficheert zich graag als een soort Zwitserland, maar lijkt eerder op een financieel roversnest.

De Saoediër is niet de enige die het eiland in de Middellandse Zee gebruikt voor zijn bankzaken. Politiek en crimineel schorriemorrie weet de discrete banken in de hoofdstad Nicosia goed te vinden. Zo is volgens het Joegoslavië Tribunaal in Den Haag negentig procent van het vermogen van Slobodan Milosevic door twee banken in Cyprus witgewassen en ontraceerbaar doorgesluisd. Ook de topmannen van de Taxicentrale Amsterdam, gezocht wegens «deelname aan een criminele organisatie», lieten hun vermogen via een postbusfirma op het eiland beheren.

En dan zijn er nog de drugsgelden. In zijn laatste jaarrapport veroordeelt de Amerikaanse minister van Buitenlandse Zaken Cyprus in scherpe bewoordingen voor de rol die het land speelt bij de financiering van internationale handel in verdovende middelen. Het land stijgt op de prioriteitenlijst van de narcoticapolitie DEA van de Amerikanen van medium naar high. Dat wil zeggen dat de Amerikanen het land op het gebied van drugshandel gelijkwaardig achten aan Colombia. Slecht nieuws voor de Cyprioten, die naarstig aansluiting zoeken bij de EU.

Met die drugsconnectie lijkt de cirkel rond. Want ook Osama bin Laden zit in de verdovende middelen. Na de bomaanslagen op de Amerikaanse ambassades liet de CIA weten dat Bin Laden zijn operaties onder meer financiert met drugswinsten en losgeld voor gekidnapte personen. Deze criminele gelden zijn geen overbodige luxe. Hoewel Bin Laden van huis uit zeer gefortuneerd is — de schattingen liggen tussen de 250 en 300 miljoen dollar — kosten de wereldwijde operaties van zijn terroristen uiteraard handenvol geld.

Naast zijn criminele inkomsten heeft Bin Laden ook inkomsten uit donaties. Fanatieke moslims uit de hele wereld sturen hem geld. Volgens de Cyprus News Agency bezit de Saoediër bedrijven in Cyprus, Tunesië en Zwitserland om die gelden te ontvangen en te distribueren. En hoewel de steenrijke familie Bin Laden openlijk de banden met Osama heeft doorgesneden, meldt het persagentschap dat via die weg in het geniep ook nog steeds familiekapitaal wordt gebruikt voor zijn heilige oorlog.

Of dat klopt of niet, de activiteiten van Osama bin Laden leggen zijn familie in elk geval geen windeieren. Het is op zijn minst opmerkelijk te noemen dat uitgerekend het bouwbedrijf van Bin Laden senior het lucratieve contract kreeg om de Khobar Towers in Saoedi-Arabië te herbouwen. Het Amerikaanse leger gebruikte het complex gedurende de Golfoorlog, maar het werd vernietigd door een autobom waarvoor Bin Laden junior de verantwoordelijkheid opeiste.

Het zou te makkelijk zijn om de financiën van Bin Laden een Cypriotisch of Amerikaans probleem te noemen. Het is een internationaal vraagstuk. Bin Laden en zijn kornuiten doen niets anders dan de infrastructuur te gebruiken die voor belastingontduikers uit de hele wereld is aangelegd. Ze hebben de kennis van specialistische banken en de discretie van het systeem van postbusfirma’s benut om hun jihad te kunnen financieren. Dat ze daarbij ondertussen ook nog een centje konden verdienen, was mooi meegenomen. Het veelgeroemde bankgeheim krijgt daardoor een bittere bijsmaak. Niet voor niets hebben de Europese ministers van Financiën afgelopen weekend in Luik besloten strengere wetten op te stellen voor de bancaire sector.

Dat haalt weinig uit. Het is bijna aandoenlijk om te zien hoe simpel het is om de Cypriotische financiële toezichthouders te misleiden. Na de aanslagen op Amerikaanse ambassades in Afrika was Cyprus al eens gevraagd te onderzoeken of er rekeningen van Bin Laden in het land liepen. Volgens de Cypriotische centrale bankier Afxentis Afxentiou werd bij die gelegenheden niets verdachts gevonden. «Slechts een paar postbusfirma’s die eigendom waren van Osama bin Ladens broer», zo zei de centrale bankier tegen de Cyprus News Agency. Volkomen kosjer dus.

Zelfs als Cyprus zijn wetten aanscherpt, blijven er nog een heleboel mogelijkheden over voor mensen als Bin Laden om hun geld discreet te beheren en vermeerderen. Als de geschiedenis van de financiële wereld één ding leert, dan is het dat geld naar de laagste plek stroomt. Als terroristen (of ordinaire belastingontduikers) niet naar Nicosia kunnen, dan gaan ze wel naar de Kaaimaneilanden, Liechtenstein, Belize of Bermuda. Of naar een andere meer of minder exotische plek waar je zonder lastige vragen voor een paar honderd piek een papieren bedrijf kunt beginnen en een postbus kunt huren.

De enige mogelijkheid om terroristische speculatie tegen te gaan, is door bij de bron te controleren. Net zoals de vliegvelden in de toekomst zwaarder bewaakt zullen worden, dienen ook beurzen verplicht een waarschuwingssysteem te hebben voor ongebruikelijke transacties. Als bijvoorbeeld in enorme hoeveelheden opties worden gekocht die speculeren op grote koersdalingen binnen een week — bijvoorbeeld een zeer ongebruikelijke daling van het aandeel KLM met tientallen procenten — moeten alle bellen gaan rinkelen. Dat kan met de huidige stand van de software redelijk eenvoudig gebeuren. Daarmee kunnen niet alleen miljoenentrans acties van potentaten als Bin Laden in de kiem worden gesmoord, het kan ook dienen als een early warning voor eventuele aanslagen.