Repliek

De digitale evolutie in acht stellingen

1
De digitale revolutie is geen revolutie, maar een evolutie. Op de markt voor boeken, tijdschriften en kranten duurt die evolutie bij elkaar minimaal zo'n twintig jaar, waarvan er nu - sinds de doorbraak van internet - ongeveer vijftien zijn verstreken.
2
Het begrip ‘boek’ is een aanduiding voor een bepaalde uiterlijke verschijningsvorm van teksten. Een boek is als object hanteerbaar en bewaarbaar. Een e-book is geen boek.
3
Als het algemene boekenvak tien procent van de tijd die nu besteed wordt aan het praten over de toekomst van het gedrukte boek, het verdelen van de auteursrechtelijke koek en de merites van uiteenlopende typen digitale leestabletten, zou besteden aan het feitelijk op de markt brengen van interessante en verkoopbare e-books, dan zou de markt voor digitale producten al heel wat meer voorstellen dan hij op dit moment doet.
4
Hoe meer teksten er in digitale vorm beschikbaar komen, des te meer behoefte zal er bij schrijvers en lezers bestaan aan selectie, kwaliteitsbewaking en aan fysieke plaatsen waar die teksten in sociaal en cultureel opzicht tot leven gebracht worden. Die rol wordt bij uitstek door de boekhandel vervuld. Dat geldt zowel voor boeken als voor e-books.
5
Kranten en tijdschriften, die in hun papieren vorm door lezers nauwelijks bewaard worden en waarvan de inhoud voor het overgrote deel (en in toenemende mate) vluchtig is, lenen zich beter dan literaire boeken voor verspreiding en consumptie langs elektronische weg. Papieren kranten en tijdschriften gaan een kleinschalige en gespecialiseerde toekomst tegemoet.
6
De markt voor algemene boeken bestaat uit twee tegen elkaar in werkende bewegingen. De ene beweging is er een van voortgaande selectie: van een uitgeversfonds naar een boekhandelsassortiment en van een boekhandelsassortiment naar de boekenkast van een lezer. De daaraan tegenovergestelde beweging is er een van voortgaande publieksopbouw: van één lezer voor één boek naar de hele klantenkring van een boekhandel, en van de hele klantenkring van één boekhandel naar het totale (potentiële) lezerspubliek voor literaire boeken. Dat is een veel complexer patroon dan de werking van een zoekmachine of de algoritmische aanbevelingen van een website. Een tekst kun je eenvoudig digitaliseren, met de boekencultuur als geheel is dat onmogelijk.
7
De meeste boekhandels op internet zijn helemaal geen boekhandels, maar als supermarkt vermomde databases, zonder voldoende besef van wat boekenlezers beweegt.
8
Aangezien de digitale evolutie schaalverkleining begunstigt, hebben grote mediabedrijven naar hun aard meer moeite met de benodigde omslag in denken en werken dan kleine en middelgrote ondernemingen. Nieuwe toetreders hebben vaak wel de juiste sociaal-technologische en commerciële mindset, maar missen de kennis van wat schrijvers en lezers nodig hebben. Alle bestaande en nieuwe partijen op de boekenmarkt hebben slechts bestaansrecht voorzover zij voor schrijvers en/of lezers waarde toevoegen.


Maarten Asscher is directeur van Athenaeum Boekhandel (www.athenaeum.nl)