Interview met Conor Oberst

‘De dood is zonde van je tijd’

Conor Oberst trok zich altijd het leed van de wereld aan. Met het album Cassadaga weet ‘de nieuwe Bob Dylan’ afstand te nemen. ‘Het is net als de dood: als je er constant aan denkt verpest het je leven.’

Op zijn zevende album Cassadaga heeft Conor Oberst (27), singer/songwriter uit Omaha, Nebraska, een opmerkelijke transformatie ondergaan. In 2005 klonk hij op I’m Wide Awake It’s Morning en Digital Ash in a Digital Urn nog cynisch en getergd, niet in de laatste plaats door de uitslag van de Amerikaanse presidentsverkiezingen van 2004. Oberst had stemmen op George W. Bush al eens vergeleken met ‘shitting in your own bed’, en hij was niet de enige muzikant die zich persoonlijk betrokken voelde bij de oorlog met Irak: ‘I read the bodycount out of the paper/ and now it’s written all over my face.’

De avond van de overwinning van Bush op Kerry deed Oberst wat typerend voor hem is: hij zette het op een zuipen, zoveel glazen whisky dat hij verdoofd in bed belandde. Het alcohol- en (mogelijk) drugsgebruik zorgde ervoor dat Oberst een grillige persoonlijkheid werd, bij optredens en interviews. Hij was zich van de negatieve gevolgen bewust: ‘But there’s a switch that gets hit and it all stops making sense/ and in the middle of drinks maybe the fifth or the sixth/ I’m completely alone at a table of friends/ I feel nothing for them.’

Ook in Nederland heeft zijn benevelde toestand enkele concerten verpest, zoals het optreden in februari 2005 in Tivoli te Utrecht naar aanleiding van de schone countryplaat I’m Wide Awake It’s Morning. Van de voortreffelijke countrypop bleef niets over. Maar bij het optreden dat Bright Eyes 31 maart in de Melkweg in Amsterdam gaf bleek Oberst zijn leven te hebben gebeterd. Met vijf bandleden zette hij een meeslepend en geconcentreerd optreden neer.

Met Cassadaga heeft Oberst kennelijk besloten niet meer de hele last van zijn land of zelfs de wereld op zijn schouders te nemen. De zanger maakt anno 2007 ook zelf een vrediger indruk, al is zijn boodschap nog altijd verontrustend; hij klaagt niet aan, maar observeert gelaten. De openingszin van Clairaudients zet de toon: ‘Corporate or colonial/ The Movement is unstoppable/ Like the body of a centerfold it spreads.’

Conor Oberst: ‘Met “the Movement” be-doel ik koloniale macht, economisch imperialisme, belichaamd door grote bedrijven. Ik denk dat ze niet meer te stoppen zijn, ongeacht wat de politiek tegen ze probeert te doen. We hebben een economisch probleem dat niet opgelost kan worden. De meest zachtaardige liberale mensen in de westerse wereld blijven praten over verandering, maar wat moet veranderen om balans in de wereld te krijgen wordt tegengehouden door een kleine groep. Die weigert te leven op een manier die iedereen in de wereld een draaglijk leven zou kunnen geven. Daar ligt het probleem.’

In Clairaudients noemt Oberst de gevolgen van die Movement: de oorlog (‘draw another bloody bath to drain’) en klimaatverandering (‘first snowman built at the end of June’), maar waar hij vroeger zijn frustratie liet doorklinken eindigt hij nu met een warm gezongen ‘would you agree times have changed?’

De oorzaak van deze gelatenheid is te vinden in het Cassadaga uit de albumtitel. Het is de naam van een spiritueel kamp in Volusia County, Florida, een 112 jaar oude gemeenschap waar mediums, spirituele genezing en geloof in het metafysische eerder regel dan uitzondering zijn.

Conor Oberst: ‘Twee jaar geleden heeft een vriendin uit Gainesville het me aangeraden. Ze vertelde erover en dacht dat ik het geweldig zou vinden. Dat was het geval. Ik werd er zelfs door geobsedeerd. Ik voelde een ontzettende drang om ernaartoe te gaan. Uiteindelijk heb ik het gedaan, in m’n eentje, als een soort pelgrimstocht. Het bleek een magische plek. Toch is het album geen conceptalbum over die locatie. Het gaat meer over het gevoel waarmee ik de plek verliet. Dat was een gevoel van vrede, een rustige gemoedstoestand.’

Een rustige gemoedstoestand, wie had dat gedacht. Vanaf het eerste moment in 1997 dat Oberst actief werd onder de naam Bright Eyes zijn heftige emotionele uitingen zijn constante. Zijn stem was de perfecte drager van de boodschap, trillend, hijgend en krakend op een bijna claustrofobische wijze. Omdat hij sommige zinnen niet zong maar schreeuwde werd zijn band regelmatig onder de _emo-_stroming geschaard, waar het leed, in woord en klank, op de voorgrond staat.

Oberst heeft altijd garant gestaan voor grote lappen poëtische tekst. Wat hij te zeggen had valt niet in enkele woorden te vatten, en ook niet in de muziek, vandaar dat de muzikant zich in 2004 inzette voor de presidentiële campagne van John Kerry. Hij sloot zich aan bij de Vote for Change-tour met Bruce Springsteen en R.E.M. en zong duetten met Springsteen en Neil Young. Het stempel van ‘de jonge Bob Dylan’, dat Oberst al op jonge leeftijd kreeg opgeplakt, begon steeds sterker op hem te drukken.

Het bezoek aan Cassadaga heeft die politieke betrokkenheid niet doen verminderen, al klinkt op de cd een zekere gelatenheid door. Oberst: ‘Ik ga waarschijnlijk wel op de nieuwe kandidaat van de Democraten stemmen. In het verleden heb ik op de Groene Partij gestemd, maar dat haalt niet zoveel uit. Degene met wie ik het meest op gelijke hoogte zit is Dennis Kucinich, een Congreslid uit Ohio; hij heeft vaak gelijk in wat hij zegt, maar hij is waarschijnlijk te links voor mainstream Amerika.

Barack Obama is ook erg interessant. Hij is een van de weinige politici op wie ik emotioneel reageer als hij spreekt, over armoede in Amerika, over openbare scholen en Mexicaanse immigranten. Er wordt vaak vergeten hoe erg de situatie is in het zuiden en midwesten. Veel mensen van mijn leeftijd hebben geen ziektekostenverzekering en er gaan kinderen naar openbare scholen die uit elkaar vallen. Onze regering heeft het geld en de mankracht om aan de andere kant van de wereld steden kapot te maken en te herbouwen, maar er zijn mensen die sterven in de straten van Louisiana. Amerika is een rijk land, maar niet voor alle mensen die er wonen.’

Niet alleen op het podium, ook op de plaat klinken Oberst en Bright Eyes volwassener dan tevoren. Cassadaga is uit subtiele lagen opgebouwd, waarbij de steelguitar zachtjes meehuilt en Oberst orkestpartijen heeft toegevoegd zonder dat dat er te dik bovenop ligt. Het resultaat is meeslepend. Oberst klinkt minder kwaad en durft zelfs een conclusie te trekken als: ‘If life seems absurd, what you need is some laughter.’

Het opvallende aan Cassadaga is dat de berusting die op de plaat doorklinkt het geheel toch urgent maakt. Juist omdát het die gepassioneerde Conor Oberst betreft, juist omdát die altijd zo gekweld klinkende persoon een paar treden geklommen is om een beter overzicht te krijgen. De nieuwe inzichten worden mooi gezongen, zonder overslaande stem of stemverheffing. Het meest bijtend is nog de apocalyptische single Four Winds, waarin hij de frase ‘slouching towards Bethlehem’ aanhaalt uit het gedicht The Second Coming van William Butler Yeats.

Conor Oberst: ‘Het is een krachtig gedicht, waarin de “progressie” van een maatschappij wordt becommentarieerd. Het is nog steeds relevant. Het is een herinnering aan wat kan gebeuren als we chaos z’n gang laten gaan en alles uit elkaar laten vallen. The falcon cannot hear the falconer.’

Hij licht toe: ‘Het gedicht geeft het beeld dat veel van de ideeën uit het boeddhisme, het christendom en de islam leiden tot het onvermijdelijke Armageddon. Dat is erg interessant. Religies hebben grote invloed op hoe mensen denken, hoe hun realiteit wordt beïnvloed, maar ze leiden volgens het gedicht ook tot wanhoop en vertwijfeling.’ In het nummer stelt Oberst het Armageddon gelijk met het vertrek van ‘great Satan’.

Oberst: ‘Die “great Satan” is op verschillende manieren te interpreteren. Het kan op Amerika slaan, maar ook op de mensheid zelf. Wat we momenteel doen is niet vol te houden. Iedereen weet dat de problemen waar de wereld mee te maken heeft, klimaatverandering, overbevolking, peak oil en chemische wapens, het potentieel hebben om het Armageddon te veroorzaken. Wie dat erkent weet dat we niet zo door kunnen gaan.’

Er verschijnt een lach op zijn gezicht. ‘Het is best moeilijk het hier over te hebben op zo’n mooie dag in Amsterdam.’ Het interview zou eigenlijk in een hotel plaatsvinden, maar Oberst wilde liever op een Amsterdams terras zitten. Hij schenkt wat Spa-blauw bij. ‘Je kunt er gewoon niet constant aan denken. Het is net als de dood. Het is heel goed om de dood te erkennen en zoveel te accepteren als mogelijk is, maar als je er constant aan denkt verpest het je leven. Ik was altijd ontzettend veel bezig met de dood, tot op zekere hoogte nog steeds, maar dat is zonde van je tijd omdat het niet in je handen ligt. Het overkomt ons allemaal. Datzelfde geldt voor de grote problemen waar we nu over praten, daar kun je niets aan veranderen. En je kunt er ook niet constant aan denken, want dan word je gek.’

Cassadaga van Bright Eyes is verschenen op Polydor/Universal

Beluister hieronder 2 tracks van Cassadaga

http://www.saddle-creek.com/sounds/BrightEyes_NoRiot.mp3

http://www.saddle-creek.com/sounds/BrightEyes_FourWinds.mp3