FILM

De edele overvaller

The Town

De beste heist movie of bankroversfilm moet wel Rififi uit 1955 zijn, waarin de pas vrijgekomen dief Tony le Stephanois de perfecte overval op een juwelier in Parijs opzet en uitvoert. De regisseur was Jules Dassin, geboren en getogen in Harlem, New York, en begin jaren vijftig naar Frankrijk vertrokken wegens ‘communistische activiteiten’ en vervolging door de House Committee on Unamerican Activities. Wat Rififi meesterlijk maakt, is de wijze waarop Dassin op het obsessieve af focust op de gesloten leefwereld van de boeven, niet alleen op het lief en leed, maar vooral op het plannen en het uitvoeren van de kraak. Dit laatste resulteert in een historische, geluidloze beeldsequentie van pakweg een half uur waarin de camera het beroven van de juwelierswinkel minutieus in beeld brengt. Dassin betrekt de kijker direct bij de daad, zodat die zich onwillekeurig aan de kant van de misdadiger schaart.
Boston, anno nu. In The Town van Ben Affleck speelt de regisseur zelf de hoofdrol. Hij is Doug MacCray, een bankovervaller wiens vader eveneens in het criminele circuit zat. Dougs pseudofamilie bestaat uit criminelen als de gewelddadige Jem (Jeremy Renner) voor wie het beroven van banken of het overvallen van geldtransporten de normaalste zaak van de wereld is. Dat verandert wanneer ze de mooie bankmanager Claire Keesey (Rebecca Hall) tijdens een overval gijzelen. Ze laten Claire vrij, maar Jem stelt voor haar toch om te leggen. Omdat hij de moord wil voorkomen, komt Doug in contact met Claire. En wordt hij verliefd op haar zonder dat zij door heeft wie hij precies is.
The Town is gebaseerd op de roman The Prince of Thieves (2005) van Chuck Hogan, een boek dat perfect past binnen een subgenre dat inmiddels Boston Noir heet, naar de titel van een recente, in deze stad gesitueerde bundel korte misdaadverhalen. De collectie wordt ingeleid door Dennis Lehane, bekend om zijn uitstekende serie romans met als hoofdpersonen de privé-detectives Patrick Kenzie en Angelo Gennaro. Lehane’s Kenzie doet veel denken aan die andere Bostonse speurder: Spenser, schepping van Robert B. Parker.
Opvallend aan al deze misdaadverhalen is de verbroedering tussen de nobele gangsters. Kenzie en Spenser hebben allebei een dubieus verleden, maar door hun banden met 'normale’ personages, vaak vrouwen of vaderfiguren, blijven ze min of meer op het rechte pad. De gangster is in deze verhalen een antiheld die door een sterk gevoel van rechtvaardigheid een ondermijnend karakter heeft. Net als Tony in Rififi en Doug in The Town representeren de edele overvallers de onderdrukte wensen en dromen van de kijker: in een kille wereld, waarin de kapitalisten het voor het zeggen hebben (te meer in het geval van Rififi en de destijds in ballingschap werkende regisseur Jules Dassin), raken deze verhalen een zenuw: arme mensen, arbeiders, die een hechte gemeenschap vormen (een gang) nemen het op tegen de corrupte maatschappij (banken en overheid).
Daar komt bij dat The Town, uitstekend gedraaid en gemonteerd en vooral gespeeld, met name door Ben Affleck in de rol van Doug, een lange, onweerstaanbare sequentie bevat die net als die in Rififi de kraak schitterend in beeld brengt doordat de regisseur op de interactie tussen de gangsters focust. Vele filmische mogelijkheden worden uitstekend benut: close-ups en snelle cuts om spanning te verhogen of om wanhoop of triomf uit te beelden en om actie in beeld te brengen. The Town is een heist movie met bekende sociale en politieke ondertonen die verrassenderwijs in de handen van een grote Hollywoodster toch weer fris en uniek en vooral actueel overkomt.

The Town, te zien vanaf 21 oktober