Een jaar of tien geleden kocht ik op de Haagse boekenmarkt, voor (te) veel geld een vuistdik encyclopedisch sport boek. Titel: The Modern Playmate, geschreven door ene Rev. J.G. Wood, in 1870 in Londen uitgegeven. Er zijn vele latere drukken van dit werk uitgegeven, maar dit is de eerste druk. Een overzichtsboek van alle bestaande indoor en outdoor spelen, sporten en spelletjes, ‘for boys of all ages.’ Met waanzinnige plaatjes erin waarin bijvoorbeeld voetballers keurig in lange broek en overhemd geklede heren zijn (vaak met een pet op). Het was destijds een kostschoolsport.

Dit is niet het eerste boek waarin ‘football’ een apart item is, maar zeker een voorloper. ‘Football’ staat tussen ‘croquet’ en ‘cricket’ in, het item telt acht bladzijden, cricket 31, croquet 21, en in de eerste zin staat al direct dat het grote nadeel van voetbal is dat de regels niet ‘universeel’ zijn aanvaard. De een speelt het volgens de ‘Cambridge Code ‘en de ander volgens de ‘London Amalgamation Codes’. J.G. Wood geeft vervolgens een set regels die hij na jaren vergelijken en toetsing in de praktijk heeft samengesteld.

De verschillen met het huidige voetbal zijn adembenemend. Neem bijvoorbeeld de lengte en breedte van het veld. Volgens de regels van de KNVB moet een veld tussen 64 en 96 meter breed zijn en tussen 100 en 105 meter lang. De Playmate heeft het over een lengte van niet meer dan 150 yards en een breedte van 55 yard, veel langer dus en smaller, er is een tekening van een extreem langwerpig veld bij. De goal is 15 feet breed en 8 feet hoog, pakweg 5,50 meter bij 2,40 meter. Een huidige goal is 7,32 meter lang en 2,44 meter hoog. Ga maar eens in een doel staan en zie hoe verschrikkelijk breed dat is. Ik herinner me dat op een dag keeper Hans Vonk van Heerenveen het trainingsveld van Heerenveen betrad met een rolmeter bij zich.

De afmetingen kloppen niet, verklaarde hij, ze schieten hem er op de training te gemakkelijk in, ik kan er steeds net niet bij. Er klopt iets niet. Even meten. Hij ging aan de slag en ja, hij had gelijk, de doelpalen stonden tien centimer te ver uit elkaar. Raadsel opgelost, het lag dus niet aan hem.

Ik zal hier niet de spelregels uit 1870 verder bespreken, de verschillen zijn immens, er valt wel al iets over off-side te lezen, maar dat ging mijn begrip te boven. Volgens Wood moet het spel gespeeld met aan beide zijden veertien spelers. Hij geeft de namen die al aardig met de huidige namen overeenkomen: ‘goalkeeper’, ‘halfback’, 2 ‘midfielders’, 2 ‘flankers’, een* ‘captain’,* een ‘rightforward’ en een ‘leftforward’, plus vijf (!) ‘chargers’ (aanvallers). Ook gaat hij gedetailleerd in op hoe je tegen een bal moet schoppen. Raak je de bal laag, dan gaat hij hoog de lucht in, trap je hem wat hoger dan gaat-ie meer vooruit. Eigenaardig genoeg is het volgens Woods aan te raden de bal, als het niet anders kan ook met de hand te spelen. ‘It is to be recommended where no other method of stopping the ball is available.’

Zo begon het dus allemaal, die Wood is een van de eerste voetbalgeleerden, maar hij tastte nog in het duister, echt keiharde regels geeft hij nog niet, eerder adviezen. Soms probeer ik me er een voorstelling van te maken langs welke wegen de veranderingen tot aan het huidige spel verliepen. Ik zie de vergaderingen voor me, je hebt ze ook gehad over ‘nieuwe spellingregels’ (moet je ‘apekool’ of ‘apenkool’ schrijven) en taalgebruik. Wat gaan we wel bij voetbal toestaan en wat niet. Ondoorgrondelijke vergaderingen tot diep in de nacht, geschreeuw, manipulaties (vooral de Londenaren natuurlijk) en al die trukendozen om je zin door te drijven. En dan de vereniging van goalkeepers die tot 1900 tot aan het Lagerhuis protesteerden tegen plannen om de goalpalen verder uit elkaar te zetten. Ze hadden geen schijn van kans, er moesten meer doelpunten komen, vonden ze ook in het Lagerhuis.