Film: ‘Undine’

De eeuwige liefde

Paula Beer als Undine Wibeau in de film Undine van regisseur Christian Petzold © Cherry Pickers

Hoe je het uitmaakt met je geliefde. Wees secuur met het appje of de voicemailboodschap. Zeg niet, ik wil je graag zien. Maar: we moeten elkaar treffen, of: we moeten praten. Dat schept duidelijkheid. Maar het probleem komt als je geliefde een ondine is, een mythologische waternimf.

Undine (Paula Beer) weet zeker dat haar minnaar insprak: ‘Ik wil je graag zien.’ Op het terras in hartje Berlijn, waar ze elkaar ontmoeten voor koffie, bestrijdt hij dat. Zij checkt haar telefoon. De boodschap klinkt: ‘We moeten praten.’ Dan volgt een schitterend moment: een traan op de wang van Undine. En nog een close-up: haar minnaar, een onaangename jongeman met een sikje, die triomfantelijk kijkt. Undine herpakt zich. Ze zegt, als jij mij verlaat, zal je sterven, dat weet je, dat heb ik verteld. Natuurlijk gelooft hij haar niet.

Het heeft lang geduurd, maar nu is Undine in de bioscoop: Christian Petzolds prachtige film over een ondine, een waternimf uit allerlei sprookjes en mythologieën, in het hedendaagse Berlijn. Petzold, die eerder Phoenix (2014) en Transit (2018) maakte, is een meester in het filteren van irrelevante informatie en het scherpstellen van de emotionele kern in elke scène. Zoals al zijn films heeft ook Undine strak camerawerk en een precieze timing in de montage. Zonder dat je het doorhebt, dringt het verhaal tijdens het kijken je hoofd binnen.

Undine, werkzaam als historicus bij de gemeente van Berlijn, raakt na haar relatie met de man met het sikje verliefd op Christoph (Franz Rogowski), een duiker gespecialiseerd in laswerk onder water. Terwijl ze op een perron zitten wachten op een trein vraagt Undine aan Christoph hoeveel tijd volgens hem al verstreken is. In dit puur filmische moment speelt de klassieke discrepantie tussen story en plot (fabula en sjuzet). Instinctmatig gaan we intenser kijken, zodat het gevaar en de chaos onder de oppervlakte van de werkelijke wereld voelbaar worden. Door Petzolds economische regiestijl raken we nét genoeg de weg kwijt, zodat we via basale verhaalelementen zelf de plot in ons hoofd kunnen construeren. Vollédig opgaan in het mysterie is het fijne gevolg hiervan.

Undine lijkt het meest geïnspireerd op een versie van de ondine-mythe, wellicht een toneelstuk van Jean Giraudoux uit 1938, waarin de geliefde van de nimf moet sterven, zodat zij hem kan vergeten. Petzold borduurt hierop voort door Christoph, de nieuwe minnaar, de suggestie van eveneens magische eigenschappen te geven. Zijn werk brengt hem in contact met het ongrijpbare. De onderwaterscènes, met Christoph gekleed in een enorm, antiek uitziend duikpak, zijn opwindend en romantisch.

Tegenover het avontuurlijke staat het thema van de eeuwige, fatale liefde. De ondine kan niet anders dan overweldigend, volledig liefhebben. Dit gegeven plaatst de openingsscène in een nieuw licht. De context is de moderne wereld. Twee minnaars op het terras. Een relatie die moet worden beëindigd. Maar onder de oppervlakte zijn er woeste krachten die wij moderne mensen nauwelijks kunnen bevatten. ‘Eeuwig’ past niet meer in ons begrip van de liefde. Maar de ondine leert ons, traan op de wang, wat dat echt betekent.


Nu te zien in de bioscoop