Opheffer

De Erge Leugen

Toen ik een jaar geleden nogal treurig was — en ikzelf meende dat ik mogelijkerwijs een depressie had — ondervond ik weinig medelijden. Althans, men was zo blij dat men meende te weten waarom ik treurig was, dat daarmee het medelijden stopte. Dus de reactie was: «Ja, je bent én bij je vriendin weg én je moeder is gestorven, vind je het dan gek dat je treurig bent?»
Ik moest niet zeuren.
Het kwam zo vaak voor, dat ik er op begon te letten: zodra men iets begreep of meende de reden te kennen, nam de betrokkenheid af. Groot was het medelijden met de slachtoffers van de brand in Volendam, maar toen men inzicht kreeg in hoe de Volendamse families elkaar hielpen met vergunningen en elkaar de hand boven het hoofd hielden, hoorde je steeds vaker: «Het is eigenlijk eigen schuld.»
Groot was onze betrokkenheid met Enschede na de vuurwerkramp, maar door alles wat daarna gebeurde, is het alsof men nu eerder betrokken is met de directie van de vuurwerkfabriek.
Groot was ons mededogen na de Bijlmerramp, maar na het Bijlmerrapport is het zo dat de mensen die daar nu nog last van hebben, met een schuin oog worden aangekeken in de trant van: je stelt je aan, er is nergens radioactiviteit of iets anders slechts gemeten, het rapport zegt het zelf.
Wanneer je omgeving niet meelijdt, ga je ervoor zorgen dat ze wel mede lijden. Je blijft thuis, haalt de stekker uit de telefoon zodat je onbereikbaar bent en je hoopt dat iedereen zich zorgen gaat maken. Als iemand je spreekt heb je koppijn, zeg je, wil je niet praten, niemand zien en ben je aan het vervuilen. Als het nog erger wordt, doe je jezelf wat aan et cetera, et cetera.
Tot het moment dat je denkt: nu ben ik zo zielig, nu verdient de maatschappij straf! Dan ga je zelfmoord plegen.
Je kunt op verschillende manieren zelfmoord plegen, vooral als je dat eigenlijk niet wil. De aardigste manier is verreweg de Erge Leugen. De Erge Leugen werkt namelijk naar twee kanten. Laat ik het illustreren aan de hand van een voorbeeld. Ik ken iemand die loog dat ze Ernstig Ziek was. Sterker: dat ze kanker had. Ze liet zich in een karretje rijden, huilde, gaf interviews waarin ze sprak over de dood, noem maar op. Iedereen leed met haar mee, want kanker… ja, dat is niet mis. Kanker is dood. Kanker is k… een vijand machtiger dan wij, want de beste vriend van de man van de zeis. Wie kanker heeft, heeft alle recht van de wereld op aandacht, een van de weinige zaken die elk leven zinvol kan maken.
Waarom werkt De Erge Leugen nu naar twee kanten? Het kwam namelijk uit dat degene die zei kanker te hebben, ernstig loog. Toen trad «de paradox van de leugen» in werking, want toen zei iedereen: «Dan is ze toch ernstig ziek, want om zo te liegen moet je ernstig ziek zijn.» Er kwamen zelfs hooggeleerde psychiaters aan te pas om dat te bevestigen. Wie ernstig liegt, heeft altijd een voordeeltje. Kijk maar: een politicus die Ernstig Liegt — en welke politicus doet dat niet? — en die bijvoorbeeld beweert dat hij niet met EU-gelden heeft gefraudeerd, wordt zelfs mogelijkerwijs minister-president.
En zo kunnen we wel doorgaan. Een directie van de Nederlandse Spoorwegen die liegt dat ze de boel op orde krijgt, ontvangt de steun van haar raad van commissarissen. Een Italiaanse Leugen Premier liegt dat zijn agenten geen fascisten zijn. Een voetballer liegt over doping en mag nog even gauw een paar miljoen meepakken. Ernstig Liegen loont. Je wekt er medelijden mee op. En medelijden is een vorm van aandacht. En maakt dus je leven zinvol.
Geloof mij.