TELEVISIE

De Europese hel

Alles wat we wilden

Tussen 25 en dertig zijn ze. Ze hebben de goede kapsels en kleren, zijn internationaal georiënteerd, deden een kunstverwante opleiding en werken aan een carrière als regisseur, illustrator, modeontwerper, scenarioschrijver of fotograaf. Hun zelfgedocumenteerde levens zien er feestelijk uit op MySpace, Hyves, website en weblog. Van elkaar denken ze dat ze gelukkig zijn, maar zelf zijn ze het niet. ‘Al die foto’s op Facebook: de hele wereld maakt plezier en ik zit depressief op de bank.’ Onbehagen dus, ook al door het besef te leven op een plek en in een tijd waarin ze enorme vrijheid en legio mogelijkheden hebben: wie het hier en nu niet maakt moet een geweldige loser zijn. Erger dan onbehagen: paniekaanvallen, slaapmiddelen, antidepressiva. Plus het besef dat hun ambities te groot zijn en dat ze een stapje terug moeten en daarin berusten. Hoofdpersonen niet in een dramaproductie maar in de documentaire Alles wat we wilden. Deels hoort dat alles bij hun semi-artistieke subcultuur waarin dromen gigantisch zijn en talent en kansen kleiner; deels is het universeler (voetbal- en turndromen; de perfecte relatie, en, algemener, het gevoel is this all there is?).
De film van Sarah Domogala voor 3Doc (jonge makers voor jong publiek) is vormgegeven in snel wisselende beeldsequenties, onrustige cameravoering en geluidsdecor. Bij uitstek jongerenbeeldtaal en toepasselijke spiegel van de inhoud: gejaagd, weinig houvast. Hij loopt van succesverhaal via ruis op de lijn naar crisissituatie en uiteindelijk aanvaarding. Hij is niet zonder begrip voor de personages maar stelt ook de vraag: zijn dit geen luxeproblemen? Ook deze kijker zou ze soms een trap onder de kont willen geven (mijn vader had de keuze tussen stukadoor en stoffeerder) en beseft tegelijk dat leedvergelijking onzin is en er om hun verdriet en angst niet te lachen valt. 'Zouden jullie nog dezelfde issues hebben als jullie naar Afrika zouden verhuizen?’ 'Nee, die mensen hebben ergere dingen aan hun hoofd.’ Maar dat besef lost weinig op.
Over die ergere dingen gaat Surprising Europe van Rogier Kappers. Een portret van Ssuuna Gollooba, fotojournalist, die in 2003 de Afrikaanse droom over een Europese toekomst in Amsterdam probeerde waar te maken. Om te belanden in de harde werkelijkheid van de illegaal. Alleen al belangrijk omdat dat lot er pas inhakt als je iemand leert kennen die het ervaart. Hier het zware gejaagde bestaan, daar torenhoge verwachtingen en eisen van familie. Als Ssuuna snel beseft in de val te zitten verbiedt zijn moeder hem terug te komen. Als hij na zes jaar teruggaat, beladen met cadeaus, wil zijn dochtertje (12) dat hij blijft; maar zus of nicht zegt, met zojuist gekregen schoenen in de hand, dat hij gauw terug moet om meer te kunnen brengen. Hij slaapt in een hotel omdat anders het hele dorp zijn deel komt vragen.
Maar de film is nog interessanter omdat Ssuuna besluit Afrika te informeren over de hel die het Europese paradijs blijkt. Hij vindt een productiemaatschappij en maakt met anderen een documentaire tv-serie ter vertoning in Afrika. Met als paradoxaal gevolg dat dit succes hem ongeloofwaardig maakt in de ogen van Afrikanen die hun droom toch al niet kwijt willen. Het slot is alleszeggend: hij ziet voor het eerst het enorme huis dat zijn moeder voor hem laat bouwen van het Europese geld. En gaat, zo bezonnen als we hem leerden kennen, volledig uit de bol. Wat zijn boodschap niet minder belangrijk maakt. Ssuuna’s eigen project voor Afrikanen start eind dit jaar en wordt ondersteund door een website. Naast Human is ook Al Jazeera betrokken.

Sarah Mathilde Domogala, Alles wat we wilden. VPRO, woensdag 11 augustus, Nederland 3, 20.30 uur. Rogier Kappers, Surprising Europe. Human, donderdag 12 augustus, Nederland 2, 23.10 uur. www.surprisingeurope.com