De miltvuurbrieven opgehelderd

‘De FBI moet zijn werk doen’

AMSTERDAM – ‘Het was meteen duidelijk dat de dader geen dodelijke slachtoffers wilde maken’, zegt Ken Alibek, president van het ‘biobeveiligingsbedrijf’ Hadron in Virginia. Bij de eerste berichten over de ‘antraxbrieven’ die in september en oktober vijf levens kostten, wreef hij zijn ogen uit. ‘Brieven zijn de minst effectieve verspreidingsmethode. Er zijn manieren om in kortere tijd veel meer slachtoffers te maken. De man wilde enkel paniek zaaien. De grote vraag is: waarom?’

Alibek heette in een vorig leven Kanatjan Alibekov. Voordat hij in 1991 naar de VS emigreerde, had hij de wetenschappelijke leiding over Biopreparat, het sovjet-Russische programma voor biologische oorlogvoering. De gevaarlijkste miltvuur-, pest- en ebolapreparaten gingen dagelijks door zijn handen. Hij noemt het ‘vreemd’ dat hij en William Patrick, de nestor van het Amerikaanse biologische wapenprogramma, in september niet meteen zijn geconsulteerd door de inlichtingendiensten. Amerikaanse wetenschappers zijn bang dat justitie zich geen raad weet omdat de vermoedelijke dader een overheidswetenschapper is. Dat laatste wordt met zoveel woorden bevestigd in een brief van de FBI van 29 januari aan de Amerikaanse Vereniging voor Microbiologie. Zoals deze krant zaterdag berichtte, heeft genetisch onderzoek uitgewezen dat de bacteriesporen in de brieven afkomstig waren van dezelfde miltvuurbacterie als die waarmee het Amerikaanse leger na de Tweede Wereldoorlog heeft geëxperimenteerd. Omdat de dader op de hoogte moet zijn geweest van geheime onderzoeksrapporten van het leger (waaronder een rapport van Patrick uit 1999 over miltvuuraanslagen per brief) is de kring van potentiële verdachten klein.

‘Er blijft er eigenlijk maar één over. We noemen zijn naam niet omdat we vinden dat de FBI zijn verantwoordelijkheid moet nemen’, zeggen diverse wetenschappers tegen De Groene. ‘Het gaat om iemand die enkele jaren geleden de overstap maakte naar het bedrijfsleven. Bij zijn laatste werkgever in de buurt van Washington, waar hij onderzoek deed in opdracht van de CIA, is twee maanden geleden zijn security clearance ingetrokken.’

De man verzond tussen 18 september en 14 oktober 2001 vier brieven met miltvuursporen aan prominente politici en mediafiguren. Het bacteriepoeder was vermalen volgens een geheim Amerikaans procédé. De brieven waren dichtgeplakt met cellotape, wat niet verhinderde dat de sporen door de poriën drongen en omstanders besmetten. Elke brief bevatte een waarschuwing aan de ontvanger. Daarnaast verzond de dader een reeks nepbrieven, alsmede een brief aan het leger waarin hij een collega van Egyptische komaf beschuldigde van terroristische plannen. Die laatste is inmiddels door de FBI vrijgepleit van betrokkenheid.

Het is onwaarschijnlijk dat er een verband bestaat tussen de brieven en de aanslagen van 11 september. ‘Het enige afwijkende geluid kwam vorige maand uit de koker van de FBI’, zegt internist en vaccinatiedeskundige Meryl Nass uit Brunswick, Maine. ‘Eén van de kapers, Alhaznawi, heeft zich in juni vorig jaar bij een ziekenhuis in Florida gemeld met een beenwond die zou kunnen duiden op miltvuur. Maar zonder bacteriële analyse is er niets bewezen. Verbanden met 11 september of Irak worden altijd gelegd door anonieme regeringswoordvoerders. Zo kunnen ze ongestraft desinformatie verspreiden.’

‘Justitie gaat buitengewoon amateuristisch te werk. Mogelijke verdachten en getuigen zijn niet gehoord, gegevens zijn vernietigd, de onderzoeksmethoden zijn achterhaald. Het is hoog tijd dat de FBI zijn werk doet’, zegt microbiologe Barbara Hatch Rosenberg. ‘Uit juridisch en politiek oogpunt. Als we misbruik van biologische wapens willen indammen, moet er een streng internationaal inspectieregime komen. Washington probeert dat al jaren te dwarsbomen. Het motief van de dader is onvrede over het gebrek aan status en fondsen van het biodefensie-onderzoek. Ik ben bang dat justitie een schikking met hem treft omdat hij te veel weet. The New York Times heeft onthuld dat het leger de laatste jaren experimenteerde met miltvuur, nota bene in briefvorm.’ De laatste decennia besteedt het Amerikaanse leger veel biochemisch onderzoek uit aan particuliere bedrijven die de internationale inspectieregels ontduiken. ‘Die bedrijven hebben zoveel belang bij hun patenten en bevoorrechte informatiepositie dat ze niet willen deelnemen aan een internationaal inspectieregime’, zegt Nass. ‘Ze vrezen dat hun kennis weglekt naar andere landen of concurrerende bedrijven.’