De filosoof en de goeroe

Over Bram Vermeulen, Martin Simek en de drijfveren van de RVU. Over Groninger bejaarden op wier weg de Here God een vluchtelingengezin plaatste. ‘Vermeulen weet het beter’ is voorbij. ‘Simek adverteert!’, RVU, dinsdag 23.25 uur, Nederland 3. ‘Punt NL’, VPRO, zondag, circa 21.10 uur, Nederland 3.

Voor de zomerstop van deze rubriek wat varia. Zoals de vraag: ‘Wat bezielt de RVU?’ Die zetten naast knullige tot indrukwekkende verslagen over de (werk)vloer van de samenleving personalities in: Bram Vermeulen en Martin Simek. Kennelijk kan niemand zich de luxe van sterrenloosheid permitteren. Wat brengen die coryfeeën aan inhoud en boodschap - het betreft immers de 'volksuniversiteit’? Bram speelt in Vermeulen weet het beter patience in zijn eigen werkkamer. Off screen klinkt zijn stem, mijmerend over spel, wedijver, topsport, invloed van kapitaal, supportersgeweld, nationalisme, oorlog. Afwisse- lend met kaartende Bram zien we archiefbeelden van sportprestaties, mislukkingen, vechtpartijen, oorlogshandelingen. Werk in uitvoering van een amateurfilosoof, maar dit uiterst persoonlijke document produceert een mengsel van verveling en verbazing - verbazing over zoveel scheurkalendertaal in zo korte tijd. Waarbij woord en beeld volmaakt in evenwicht zijn: elk gesproken cliché krijgt zijn visuele tegenhanger. Iemand die alles wil zeggen en daardoor niets meer zegt. Tussendoor laat hij een keteltje droogkoken. Humor? Dan Simek adverteert! Zoeken steeds meer productiemaatschappijen via annonces een gerichte groep ('ben je bi met één nier en NSB-grootouders en wil je daar voor tv over praten?’), Simek volstond met: 'Wie wil in mijn programma?’ Een bonte stoet passeert de revue: amateurs die hun beste beentje voor zetten; filosofen à la Bram; lieden met veel tegenslag die ze toch overwonnen; mensen met een kleine handicap; en verwonderlijk velen die aan meerdere van deze signalementen tegelijk voldoen. Simek is als de messenwerper in het circus: eerst heeft hij de messen een millimeter naast zijn assistente gegooid (zijn interviews met bekende personen), nu laat hij zich onder tromgeroffel blinddoeken (hij weet niet wie de redactie op hem afstuurt). Niet dat het veel verschil maakt: voorbereiding beperkte hij altijd al tot een minimum om beter op zijn intuïtie te kunnen varen. En die bezit hij. Evenals het talent om mensen tot was in zijn handen te maken en zich aan hem te laten ontvouwen. Soms is hij verbazend meedogenloos jegens een surprise guest en stelt luidop vast welk lek of gebrek haar of hem aankleeft en wijst terecht; meestal is hij 'ademloos’ en 'als een kind zo blij’ dat hij zulke bijzondere mensen ontmoet. Zoals daar zijn de nagelbijtende jongeman die zijn dominante verlangens kwijt kan in een Dracula-act- met-vriendin en de dansmeester die bomen kracht geeft in een meditatie zodat 'een energie’ ontstaat 'waarbij je zelf ook heel wordt en je echt bij je gevoel komt, misschien zelfs bij je spiritualiteit’. Martin bewondert niet zozeer Dracula en spiritualiteit, als wel de moed van mensen zichzelf te tonen - wat gezien het hoge percentage exhibitionisten onder zijn klanten wat overdreven aandoet. Maar wat de RVU hier buiten kijkcijfers mee voorheeft? Ooit podium voor volksontwikkeling, nu voor de boodschap dat in elk individu iets unieks schuilt? Zoiets? Maar Martins gasten mogen nog zo uniek zijn, ze lijken sprekend op elkaar in de adoratie die ze de presentator toedragen. Al dan niet gewild wordt hij steeds meer een goeroe en zaligverklaring lijkt niet ver meer. Bij de RVU! Dan maar een vooruitblik naar een eigenaardig VPRO-programma: Punt NL van Britta Hosman en Rob Smits. Zorgvuldig gemaakte miniaturen waarin zonder gesproken commentaar personen of situaties worden vertoond. Ook hier soms een rariteitenkabinet: twee Hare Krishna-adepten in de wasserette; twee broers die housemuziek maken en leven op pizza en hamburger. Ik zag er vijf van de twaalf, sommige aardig, sommige vervelend. Ronduit prachtig: bejaard Gronings echtpaar dat Iraans vluchtelingengezin adopteerde. Vriendschap, paternalisme, liefde en christelijke charitas ineen. Opa’s monologen worden door zijn vrienden niet verstaan. Met zeven gepropt in het autootje eten ze hamburgers in een drive-in-McDonald’s. Lachen met een brok in de keel.