Buitenland

De fluisteraar van Europa

De fluisteraar van Europa, Romano Prodi, voorspelt een crisis in de Europese Commissie. En Prodi onderschatten is onverstandig.

Vorige week liet Romano Prodi (1939) van zich horen. Hij deed dit via een interview op de website euractiv.com. Als voorzitter van de Europese Commissie in de jaren 1999-2004 was Prodi een sleutelspeler. Het is bijna niemand opgevallen. In een van zijn prachtige karakterschetsen uit die jaren typeerde Europa-correspondent Ben van der Velden Prodi door diens moeder te citeren. Die riep voortdurend tegen de kleine Romano: ‘Praat harder, harder!’ Van der Velden voegde daaraan toe: ‘Het heeft weinig geholpen. Nog altijd heeft hij de neiging om bijna onverstaanbaar te fluisteren.’ En dat uitsluitend in het Italiaans.

In de functie van Commissie-voorzitter koesterde Prodi de tactische voordelen van zijn neiging tot mompelen: serieus en ernstig overkomen, zonder duidelijk te worden. Dat laat politieke speelruimte. Het verlegt ook de aandacht naar anderen. Maar om de voordelen ervan te kunnen incasseren moet men het eigen ego wel kunnen muilkorven. Prodi kon dat, hoe prominent zijn positie ook was. Tijdens zijn politieke leven kreeg Prodi veel voor elkaar, en dat over een lange periode. Zoiets kan niet alleen toeval zijn. Het is waarschijnlijker dat Prodi de omstandigheden en mogelijkheden beter doorgrondde dan anderen.

Toen de econoom Prodi in 1996 – na een wetenschappelijke carrière en een adviseurschap bij Goldman Sachs – premier werd van een centrum-linkse regering stoomde hij Italië klaar voor de euro, vanaf de start van de eenheidsmunt. Hij verlaagde daartoe onder meer de Italiaanse staatsschuld. Na deze prestatie werd hij de hoogste man in Brussel.

Onder Commissie-voorzitter Prodi ging niet alleen de euro van start, maar werd ook de zogenoemde ‘big bang’-uitbreiding van de EU gerealiseerd. Maar er was meer. Het Stabiliteits- en Groeipact ging op de schop. In een moment van duidelijkheid noemde Prodi de 3%-regel ‘stupid’; dit was het startschot voor flexibilisering van de regels. En er was nog meer: het Verdrag van Nice en de Conventie, die uitmondde in het grondwettelijke verdrag. Maar voordat dit laatste verdrag sneefde in referenda in Frankrijk en Nederland was Prodi al weer vertrokken uit Brussel, terug naar zijn geliefde Bologna. Niet veel later zou hij nogmaals premier van Italië worden.

Prodi heeft een Europees cv, waar de daden van veel ‘Europeanen’ bleekjes bij afsteken. Reden genoeg om het signaal dat hij vorige week de wereld in stuurde serieus te nemen. De fluisteraar van Europa had een paar duidelijke boodschappen.

Frankrijks moment is ophanden, volgens Prodi

Ten eerste spreekt Prodi van een crisis in de Commissie. Wat hij daarmee bedoelt? In de organisatie die de integratie belichaamt, heeft het idee voet aan de grond gekregen dat de EU niet meer is dan een verzameling van natiestaten en de unie niet langer echt bestaat. Volgens Prodi heeft dit al geleid tot een ongezonde hegemoniale positie van Duitsland, de terugtrekking van Frankrijk, en de zelfmoord van het VK. Dit moet gestopt.

Ten tweede suggereert Prodi dat de crisis in de integratie gekeerd kan worden door twee dingen te bewerkstelligen. Eén: door Duitsland te manoeuvreren in een positie waarin het bindend in plaats van dwingend leiderschap vertoont. Wat daarvoor nodig is volgens Prodi: meer creativiteit bij interpretatie van de regels, te beginnen met de 3%-fixatie inzake begrotingstekorten. Fijntjes merkt hij op dat excessieve overschotten ook verboden zijn in de verdragen.

Twee: Frankrijks moment is aanstaande. Volgens Prodi komt dit door de plannen voor een Europa van meer snelheden, gecombineerd met een urgente behoefte aan Europese defensie. Aan het laatste kan geen gevolg gegeven worden zonder het eerste. En de enige lidstaat die hierin het voortouw kan – en volgens Prodi zal – nemen is Frankrijk.

Prodi onderschatten is onverstandig. De Italianen in Europa onderschatten ook. Zeker omdat ze in de huidige constellatie cruciale posities bezetten op cruciale dossiers. De eurozone en het Europese veiligheidsbeleid (onder Prodi pas echt van de grond gekomen) hebben een Italiaanse chef: Draghi en Mogherini.

Zij die invloed willen hebben in het nieuwe Europa van meer snelheden doen er verstandig aan te investeren in een goede relatie met Italië. Het land dat zich in het centrum van het Europese gebeuren zal manoeuvreren via de Franse kant van de Frans-Duitse as. Zoals dat de Italianen bijna altijd is gelukt.