De francaise en de japanner

De komende week te zien in de Haarlemse Toneelschuur.
Mensen belanden overal ter wereld in oorlogen. Meestal buiten hun schuld. Mensen beleven overal in de wereld ontmoetingen. Meestal toevallig. Beide feiten geschieden min of meer buiten individuen om.

Een voorbeeld. Een Japanner ontmoet een Francaise. Het decor: de Japanse stad Hiroshima, twaalf jaar na de ontploffing van De Bom. Portret van de Japanner: ‘Deze man is een modern mens, een man die, wat het essentiele betreft, weet wat er in de wereld te koop is. In geen enkel land op de wereld zou hij zich ernstig ontheemd voelen.’ Portret van de Francaise: 'Alles bij haar gaat via de blik. Die blik vergeet zichzelf. Deze vrouw kijkt voor haar eigen rekening. Haar blik bepaalt niet haar gedrag, maar overvleugelt het voortdurend.’ De Japanner heeft in Hiroshima zijn familie verloren aan de gevolgen van De Bom. De vrouw draait in die stad een film over vrede. Ze krijgen een hartstochtelijke relatie, die slechts enkele dagen zal duren.
Aldus het verhaal van Hiroshima mon amour, een script van Marguerite Duras (in 1959 verfilmd door Alain Resnais). Regisseur Guy Cassiers heeft een voorstelling gemaakt geinspireerd op dat script, samen met twee acteurs (Catherine ten Bruggencate en Herman Gilis), samen met een videokunstenaar (Walter Verdin), samen met twee technici (Casper Leemhuis en Lagon van de Lagemaat), samen met nog veel meer (hier/nu) ongenoemden.
De Japanner en de Francaise in de film zuigen ons, toe schouwers, voyeurs, binnen in hun korte verhouding. De Japanner en de Francaise in de voorstelling - een Vlaamse acteur en een Nederlandse actrice - houden ons op afstand. Ze stellen zichzelf wel eerst voor (innemend, charmant, koket). Van de intieme, naakte verstrengeling van twee lichamen na het liefdesspel (opening van de film), blijft in de voorstelling het beeld over van een acteur en een actrice (in kostuum), die rug zaal aan een tafeltje zitten. Ze spreken hun teksten in een microfoon. De behaarde arm van de man maakt sierlijke bewegingen, die door een videocamera worden geprojecteerd op een scherm. Achter dat scherm is nog een scherm, waarop teksten verschijnen, en locatiebeelden uit de film. Daarna begint het verhaal van hun relatie, gespeeld, verteld, op een geometrisch speelvlak - veertien rechthoeken. Om ons heen klinkt een onheilspellend spelonkengeluid.
De Japanner en de Francaise hebben elkaar veel te vertellen. Dat was in de film Hiroshima mon amour ook het geval. Maar daar gingen de beelden van de steden (de Japanse stad Hiroshima en de Franse stad Nevers) voortdurend in het verhaal zitten, en het verhaal werd deel van de stadsbeelden. In de voorstelling is dat anders. Uit de film zijn - op enkele uitzonderingen na - vooral de kale locaties gekozen, in een overweldigend beeldrijm tegen elkaar in gemonteerd, of eindeloos herhaald (nachtelijk Hiroshima, in de film zeven seconden beeld, hier meer dan tweehonderd keer achter elkaar gemonteerd, decor voor een cruciale confrontatie in het script).
Om die confrontatie gaat het in de voorstelling. De Japanner is ervan overtuigd dat de Francaise niets van Hiroshima begrijpt. De Francaise 'gebruikt’ de zekerheden van de Japanse man ('Als hij niet zeker van zichzelf is, dan heeft hij daar een gegronde reden voor’), om iets over haar recente verleden uit te zoeken. Ze had in de Tweede Wereldoorlog een verhouding met een Duitse soldaat, hij werd gedood door een sluipschutter. Ze heeft over die relatie nooit willen spreken. Ze vertelt er voor het eerst over tegen de Japanner. Pas dan kan ze zich die ervaring herinneren. En haar misschien ook weer vergeten. Of ermee leven. Of niet.
Herinneren en vergeten zijn twee van de heftigste bewegingen die een mens kan ondergaan. Daarvoor is een opening nodig, tussen het bewuste zijn en het onderbewustzijn. Als die opening wordt ontdekt, komt er vaak eerst een berg verdriet naar boven, daarna misschien een inzicht. Of een uitzicht.
Ik ben geraakt door de artistieke prestatie die Hiroshima mon amour is. Exacte woorden daarvoor ontbreken, lijken ook banaal. Wie goed was, welke elementen in de vormgeving waarom mooi waren, ik zou het niet weten. Het lijkt niet belangrijk. Het gebied tussen herinneren en vergeten dat deze theatergebeurtenis aftast, dat lijkt me het werkelijke belang van deze voorstelling.