De Franse leraren voelen zich in de steek gelaten

Parijs – Het bericht over de onthoofding van docent Samuel Paty in Conflans-Sainte-Honorine heeft hem verbijsterd. ‘Ik had het zelf kunnen zijn’, zegt leraar Franse literatuur Alain (60) die vlak bij de Parijse voorstad woont en lesgeeft op een lyceum met nogal wat leerlingen met een islamitische achtergrond. Hij wil niet met zijn achternaam in de krant: ‘Mijn moeder is een Française uit Algerije, ik spreek een beetje Arabisch en de leerlingen vinden dat leuk, maar ik ben ook jood en daar praat ik niet over, ik ben voorzichtig geworden.’

Al jaren toont hij de Mohammed-cartoons aan zijn leerlingen in de bovenbouw. En hij vertelt over de eeuwenoude antiklerikale traditie in de Franse literatuur, van La Fontaine, Molière en Voltaire, en de spotprenten van Daumier in de beeldende kunst. ‘Het zit in ons dna, tijdens de Franse Revolutie is er gevochten tegen de kerk en in 1905 heeft de wet op de laïcité, de wettelijk bepaalde scheiding tussen kerk en staat, het onderwijs definitief losgemaakt van de kerk.’ Anders dan in de islamitische wereld is de vrijheid van meningsuiting in Frankrijk ‘heilig’ en godslastering niet strafbaar. Vrijdenkers onder de leerlingen lijden onder de aanslagen, ervaart Alain. ‘Ze moeten zich verdedigen tegen de buitenwereld die hen vereenzelvigt met de aanslagplegers. Ze zwijgen. Er zijn ook agressievelingen; zoals een leerling die in de klas zijn ringtone met de oproep tot gebed liet afgaan.’

Hoofddoekjes zijn verboden op de openbare school, maar toen een moslima tijdens een schoolexcursie haar hoofddoek omhield, wilde de schooldirecteur ‘geen gedoe’. Niet goed, vindt Alain. ‘Zonder debat krijg je combat, dus spoor ik mijn leerlingen aan hun woordenschat te vergroten. Als je zelf niet kunt praten, praten de anderen voor jou.’ Ze kunnen de politiek in, houdt hij ze voor, en de wet op bijvoorbeeld de vrijheid van meningsuiting wijzigen. ‘Ik ben daar tegen, maar ik zal het accepteren omdat ik democraat ben.’ De verantwoordelijkheid van de Franse leraar is groot, erkent hij. ‘Ik voel me in de steek gelaten. De vele rapporten over de schending van de laïcité op school, het antisemitisme of de vrouwenhaat jegens leraressen verdwijnen in een la.’ Afgelopen week bleek uit onderzoek dat 57 procent van de moslimleerlingen in Frankrijk voor de sharia is en intussen heeft Alain, ook in coronatijd, 35 leerlingen in de klas.