De gefilmde dood van Moammar Kadhafi

Donderdag 20 september rond vijf uur in de middag kwam de bevestiging door leiders van de Libische Overgangsraad dat voormalig leider Moammar Kadhafi was gedood.

De berichtgeving daarover toont hoe moeizaam de feiten in een oorlog zijn vast te stellen. Opnieuw blijkt hoe belangrijk telefoonfilmpjes daarbij zijn geworden.

Eerder die middag meldde de BBC dat een rebel had verteld dat hij Kadhafi levend had gevonden ‘in een gat in de grond’. ‘Hij smeekte “niet schieten, niet schieten”.’ Dat riep herinneringen op aan Saddam Hoesseins gevangenneming acht jaar geleden. De Overgangsraad, die het tijdelijke Libische bestuur vormt, kon het BBC-bericht niet bevestigen. Vervolgens dook het bericht op dat Kadhafi was gedood door een Navo-luchtaanval.

Het waren filmpjes op de mobiele telefoons van rebellen die uitkomst boden. Kadhafi werd levend gevonden terwijl hij zich schuilhield in een betonnen pijp onder een asfaltweg, nadat het konvooi waarmee hij Sirte trachtte te ontvluchten was gebombardeerd door de Navo. Het is onduidelijk of hij toen al gewond was of dat rebellen hem verwondden. Volgens verschillende berichten zou hij in zijn benen zijn geschoten om hem het vluchten te beletten. Hij zou ook aan zijn hoofd geraakt zijn. Reuters en The Thelegraph.

Op de filmbeelden van zijn moeizame wegvoering, omringd door joelende rebellen, leeft hij en lijkt hij te bloeden uit een wond in zijn hoofd. Hij zakt door zijn benen, waarna hij op een pick-uptruck wordt gesleurd. Er lijkt geen bloed op zijn broek te zitten. Vervolgens wordt Kadhafi vervoerd naar Misrata. Al Jazeera toonde gisteravond rond acht uur telefoonbeelden van een onmiskenbaar dode Kadhafi, bij aankomst in Misrata. Zijn shirt wordt uitgetrokken en het lichaam wordt bruut omgerold. Sommige media meldden dat hij door de straten werd gesleept, maar dat toont het filmpje niet.

Opvallend zijn de reacties van wereldleiders. Eerder protesteerde de Europese Unie tegen het ophangen van Saddam Hoessein. Nu verwelkomde de EU de dood van opnieuw een dictator bij monde van Van Rompuy en Barosso als het einde van een periode van despotisme. Ze riepen wel op tot ‘verzoening’. Gelijkluidende, opgewekte reacties kwamen van Cameron, Sarkozy en Obama. De Nederlandse minister van Buitenlandse Zaken Rosenthal was eveneens blij omdat nu ‘Libiërs geen angst meer [hoeven] te hebben voor de terugkeer van deze dictator en zijn aanhangers’. Wel leek het hem een goed idee als andere topfiguren van het regime levend werden gearresteerd zodat zij door het Internationaal Strafhof in Den Haag konden worden berecht. Ook tegen Kadhafi liep een aanklacht.

Mildere reacties werden slechts anoniem gedaan. ‘Het zou beter zijn geweest als we hem in Den Haag hadden gehad’, reageerde een anonieme diplomaat uit een Navo-land in de EU-observer.