Muziek

De geheime werking van afrobeat

MUZIEK Antibalas

Het eerste optreden van het New Yorkse afrobeat-orkest Antibalas in Nederland, enkele jaren geleden, was een ervaring in de categorie jfk-momenten. Bij Bloemendaal stonden van duin tot vloedlijn tienduizenden mensen te dansen op housemuziek, steevast een flesje van de gifkleurige smaak van dat seizoen in de hand. Ver achter deze onafzienbare mensenmassa stond één kleine, shabby circustent, een ‘Paradiso aan zee’, bijna als provocatie na al die poenerige lifestyle-paviljoenen. Het podium bleek bijna te klein om alle leden van het orkest te huisvesten. Toen de groep zichzelf ternauwernood op het podium had gemanoeuvreerd begon het gigantisch te regenen. Antibalas had maar één nummer nodig om iedereen in de tent wild aan het dansen te krijgen.

Onwillekeurig kwam mij het in legendes gehulde Nederlandse concert van Fela Kuti in gedachten. Volgens de getuigen stond het publiek destijds in het Amsterdamse bos na een hoosbui tot boven de knie in de modder, waarna Kuti geamuseerd sprak over ‘the swamps of Amsterdam’, die hem aangenaam deden denken aan het klamzweterige klimaat van Lagos.

Afrobeat, de door Fela Kuti en zijn drummer Tony Allen ontworpen fusie tussen Nigeriaanse highlife en Amerikaanse funk en jazz, blijft bij nieuwe generaties tot de verbeelding spreken. Kuti’s erfenis wordt niet alleen door zijn twee zonen Femi en Seun Kuti in leven gehouden: Tony Allen wordt inmiddels gezien als een factor van belang voor afrobeat. Zelf nam Allen in de laatste jaren de beste cd’s op uit zijn carrière, terwijl artiesten als Blur en New Cool Collective maar al te graag zichzelf laten voortstuwen op basis van Allens fenomenale drumwerk. Dance-deejays als Masters at Work en Quantic zijn inmiddels ook vertrouwd met de geheime werking van afrobeat, die geen dansvloer roerloos laat.

In de levendige wereld van moderne afrobeat symboliseert Antibalas New York, net zoals Africa ’70 (het orkest van Fela Kuti) symbool stond voor Lagos, Nigeria. Het onlangs verschenen Security is veruit het meest overtuigende album van Antibalas tot nu toe. Voor het eerst ontsnapt men aan de Nigeriaanse inspiratiebronnen en breekt met de strikte vormeisen van afrobeat, zonder de kracht van dit muzikale model uit het oog te verliezen. Hiervoor is met name de Cubaanse gitarist van Antibalas, afkomstig uit de grote Latino-gemeenschap van New York, verantwoordelijk. Onlangs bracht hij onder de naam Chico Mann zijn eerste eigen album uit, waarop net zo inventief afrobeat een nieuwe gedaante krijgt aangemeten. Voor Security schreef Mann War Hero, gezegend met een overduidelijk en aanstekelijk latin accent.

Behalve in de vernieuwing blijft Antibalas onweerstaanbaar in de core-business. Neem nu Filibuster X: even hoor je een vastlopende synthesizer, dan zet een bijtend en onwaarschijnlijk funky gitaarmotiefje in. Vervolgens komt de drummer binnen met een archetypische afrobeat-roffel: vol lucht, licht en ruimte, maar tegelijkertijd genadeloos tot dansen dwingend. Zwevend tussen links en rechts ontwaar je ineens subtiel congaspel in stereo, waarna een bewust goedkoop klinkende synthesizer bijna onhoudbaar aan de onrust begint bij te dragen. Dan last de bassist met minimale, welgemikte lijnen de groove aan elkaar, waarna hortend koper uiteindelijk iedere laatste twijfel wegblaast. Met Antibalas kan Fela Kuti zich geen gewetensvoller erfgenaam wensen. En hoe Antibalas in hemelsnaam op het podium van Bitterzoet past, houdt inmiddels de afrobeat-aficionados van voorpret al ’s nachts wakker.

check ook tracks van Antibalas

Antibalas, Security (Anti/Epitaph); Chico Mann, Manifest Tone Vol. 1 (Kindred Spirits).

Antibalas: 18 mei, Bitterzoet (Spuistraat 2, Amsterdam); 26 mei, Music Meeting, Nijmegen