Silvia Martes, To Confirm That You Are Not a Robot, Place a Check in the Box Next to ‘I’m Not a Robot’, 2021. Videostill. Prix de Rome 2021 © Stedelijk Museum Amsterdam

Het is een terloopse opmerking in de video ter introductie van kunstenaar Alexis Blake die de toon zet voor de Prix de Rome 2021. Blake vertelt hoe ze corona ervaren heeft als een periode van verlies, over het doormaken van een collectief trauma en het proces van rouw. Ze vertelt over haar historische onderzoek naar de ‘klaagzang’ en over het jammeren en treuren als een vorm van protest, bezien vanuit een feministisch perspectief. Daarover maakte ze de performance die tijdens de opening van de Prix de Rome-tentoonstelling was vertoond in het Stedelijk Museum in Amsterdam, en die heel goed moet zijn geweest, maar die voor de museumbezoeker niet meer te zien is. Als een vanzelfsprekend gevolg van dat alles zegt Blake dan dat ze alleen met vrouwen en non-binaire personen werkt.

Op de Prix de Rome 2021 is de macht aan de vrouw. Niet alleen omdat vier vrouwen genomineerd zijn, maar ook omdat vrouwenprotest expliciet de inspiratie vormde voor het werk van twee van hen. Die kunstwerken leunen sterk op activisme, maar zijn zelf niet activistisch te noemen. Mercedes Azpilicueta hoorde het verhaal van het Aardappeloproer van 1917 en verweefde op een groot tapijt die geschiedenis van vrouwen uit de Amsterdamse Jordaan met hedendaags feministisch protest in Buenos Aires waar ze zelf aan deelnam. Ook ontwierp ze delicate kledingstukken, onder meer gebaseerd op de schorten van de Amsterdamse vrouwen, als uitnodiging om de straat op te gaan. Textiel is in trek als subversief medium, met zijn connotaties van ambacht en vrouwelijkheid, en Azpilicueta maakte een prachtig tapijt vol protest. Maar ook al kan de bezoeker er in het Stedelijk omheen lopen, het blijft een statisch object.

In voorkomen zijn de kunstwerken op de Prix de Rome heel divers, inhoudelijk zijn er overeenkomsten. Alle grote thema’s in de kunst van dit moment zijn present: protest, rouw, zorg, trauma, het lichaam, wat het betekent om mens te zijn. Van Blake is wel iets te zien, of eigenlijk te ruiken. In een lege zaal hangt niets dan een geur die ze ontwikkelde samen met geuronderzoeker Sissel Tolaas: de geur van ‘verval’. Die is zwaar, zoet en vol misselijkmakende nuances. Ook het werk van Coralie Vogelaar lokt een fysieke reactie uit. Met een sensor aan je oorlel zetten de onregelmatigheden van je eigen hartslag haar laboratorische installatie in gang: het is de ruis die de wetenschap negeert, die Vogelaar juist interesseert. Interpersonal Biofeedback Apparatus Encoding Cardiac Fluctuations is als kunstwerk zo klinisch als ze klinkt, maar produceert zuivere poëzie.

Silvia Martes is de genomineerde die zich de grootste vrijheid permitteerde. Zij stelde zich het leven voor in 2121, als er bijna geen mensen meer over zijn onder meer door een fatale vaccinatie en zij zelf het eeuwige leven heeft. In de gelikte sciencefiction video-installatie steekt ze kaarsjes aan voor haar 136ste verjaardag. De eenzaamheid komt tot een hoogtepunt in een prachtige performance, met een song voor een non-binair wezen.

De winnaar van de Prix de Rome 2021 wordt bekendgemaakt op 30 november. De tentoonstelling in het Stedelijk Museum in Amsterdam is te zien tot 20 maart