Menno Heurenkamp

De gewone man

«Links moet de verantwoordelijkheid voor de gemeenschap niet meer overlaten aan de overheid, maar die zelf ter hand nemen, samen met direct betrokkenen.» Niet nóg meer zeuren over gelijke rechten voor vrouwen of migranten, maar eerst maar eens zorgen dat er weer wat te winnen valt voor de verzorgers en de lokettisten, voor de lagere middenklasse uit de buitenwijken. Dat schreef de onderwijssocioloog Jaap Dronkers afgelopen zaterdag in de Volkskrant. Hij past in een groeiende rij van publicisten die boos is omdat linkse partijen te lang alleen maar aan bevrijding en emancipatie hebben gedacht.

Links, stellen zij, werd eind jaren zestig overgenomen door academia, en nam prompt de verlangens van de hoger opgeleiden als agenda voor het hele land. Tegen alle vormen van disciplinering brachten zij het individualisme in stelling. Dat betekende onder meer het lang uitstellen van de keus voor gericht onderwijs, want dat komt de brede vorming van de leerling ten goede. Het betekent ook dat relaties vanzelfsprekend tijdelijk moesten zijn, want alleen dan is de familie geen gevangenis meer. We moesten ook niet te moeilijk doen over drugsgebruik, want de roes is maar een van de vele geestestoestanden die een mens kan hebben.

Dat deze antiburgerlijke houding problematisch is voor diegenen die het ontwikkelde verstand missen om slim met zulke vrijheid om te gaan, heeft links lang niet geïnteresseerd. Zo hebben de progressieve partijen aan de ene kant bijgedragen aan de instandhouding van de onderklasse. Kinderen bleven immers te lang op scholen waarvan de lessen te ongericht waren en konden zich zo uiteindelijk geen weg banen op de arbeidsmarkt. Aan de andere kant is die onderklasse in de armen van rechtse partijen gedreven omdat die wél een scherp omlijnd beeld van de maatschappij hadden: streng onderwijs en hard werken leiden tot geluk, en migranten zijn alleen leuk als ze normaal doen.

Nieuw? Nee. Tony Blair zou het kunnen zeggen. En dit verhaal wordt ook in Nederland verteld, alleen blijkbaar door de verkeerde partij. Jan Marijnissen van de SP is eloquent als baas van de gewone mannen. Dat dringt misschien niet genoeg door tot de intellectuelen die over het verraad van links praten. Mondiaal referentiekader bij klachten is en blijft voor hen de Partij van de Arbeid. Die moet nu eindelijk eens antwoord geven op de problemen van de gewone man (liefst zónder de vrijzinnigheid waarmee de voorhoede wordt geplezierd te laten varen). Hoe dan ook is er inderdaad een noodzaak om wel iets te doen aan de positie van de lagere middenklasse, en dat kan alleen door te ontsnappen aan de tegenstelling tussen het rechtse idee van disciplinering en het linkse idee van individualisme. In het ene geval zou je strenger onderwijs geven, in plaats van beter. In het andere geval zou je mensen nog meer hun eigen leven laten invullen, in plaats van ze ergens een plek te geven. Het eerste inspireert niet en het tweede maakt het probleem erger.

Dronkers stelt voor om in moeilijke buurten zélf scholen en huizen te bouwen, en zo strijd te voeren tegen godsdienstige scholen en tegen marktgerichte huisbazen. Dat doen we al, zullen ze bij de SP roepen, en precies daarom zal de veel grotere PvdA er zijn handen wel niet aan branden. Dat is dan toch wel weer jammer.