De goed slechte smaak (10)

Zou je nu kunnen stellen dat de Slechte Smaak slachtoffers maakt? Getuigt het bijvoorbeeld van Slechte Smaak als je foto’s wilt maken van een koninklijk liefdespaar? Getuigt het van een Slechte Smaak als Shakespeare ten slotte de koningskinderen beiden laat sterven en dat ten tonele voert? Of dat fotografen dat doen in de krant?

Was de fotografie geen kunst? Kan een foto van een dode prinses in een autowrak wel of geen kunst zijn? Heeft Rob Scholte de Slechte Smaak een dienst bewezen toen hij het autowrak tentoonstelde waarin hij zat toen men hem om het leven wilde brengen? Is Nan Goldin - te zien in het Amsterdamse Stedelijk - een voorbeeld van Goede Smaak nu je haar foto’s kunt zien van echte aids-slachtoffers, echte heroïneslachtoffers, echte heroïnehoeren? Wat doet Nan Goldin anders dan de paparazzi?
Bij elk oordeel dat je uitspreekt, kom je dichter bij de groep waartoe je wilt behoren. Maar tegelijkertijd merk je dat je niet consequent kunt zijn. De vraag over wat wel en niet Goede Smaak is, onthult de paradoxen waartussen je beweegt.
Michel Foucault heeft een analyse gemaakt van de ‘zorg voor zichzelf’ die de mens heeft, de epimeleisthai sautou, zoals dat in het Grieks heet. Die 'zelftechnieken’ moeten dienen voor de bevrijding van de mens en moeten uiteindelijk de contouren van onze beschaving aangeven. En tot welke conclusie komt Foucault? Hij komt er niet uit. Zijn analyse legt machtsstructuren bloot, maar over de manier waarop je moet leven, zegt hij socratisch: 'Houd je met jezelf bezig, dat wil zeggen: schep jezelf in vrijheid, door jezelf te beheren.’
Tja.
Maar welke vrijheid wil ik? De burgerlijke vrijheid met al zijn regels? Die is verreweg het veiligste, want je zit dan in de grootste groep. Of wil ik de vrijheid van de anarchist? Die is avontuurlijk, louterend, maar ook gericht tegen de beschaving.
De Ironie is het antwoord.
Smaak en Wansmaak gedijen alleen in een wereld die ze serieus neemt - en niets is serieus, zelfs het leven niet, want zowel vóór je leven als daarna is er niets.
Binnen een seconde wordt het jonge liefdespaar een dodenpaar; de foto’s worden er niet smakelozer of smaakvoller door.
Smaak is een valkuil; een verbale alchimist probeert met 'smaak’ te suggereren dat ethiek en esthetiek een fraai amalgaam vormen.
Onzin. Esthetiek en Ethiek zijn twee gescheiden werelden die elkaar net zo hard aantrekken als afstoten.
Goede Smaak is een decoratie, een lintje, een medaille van verdienste, uitgereikt door het heersende politbureau, maar waardeloos zodra er een ander regime aan de macht is.
Welke regels zijn de juiste? 'Oorlog’, zegt mijn moeder, 'is een mooie meetlat voor de dingen. Na een oorlog weet je wat waar is en wat niet. Wat goed is en wat niet. Wat mooi is en wat niet. Als er oorlog is, is er geen ironie.’ 'Oorlog ontstaat altijd waar geen ironie meer is’, zeg ik, 'er zijn dan helemaal geen regels.’
Wat is een land? Wat betekent 'duizendjarig rijk’? Bloed en Bodem, dat is toch absurd? Entartete Kunst? Wie ergens in gelooft, roept 'stop!’ tegen de ironie.
Elke vorm van idealisme zal zich op den duur beroepen op De Goede Smaak. Bah! Ergens in een atelier maakt een schilder een schilderij. Hij doet wat hij wil, en meer niet. Zo tikt ergens een schrijver op een tekstverwerker. Het dondert niet wat hij maakt - hij doet het louter en alleen voor zichzelf. Niemand weet 'of het wat is’.
Straks zullen we zien of ze bij onze groep mogen horen of niet. Dat doen we door ons kritisch vermogen. Elke groep heeft zijn eigen recensenten. Wie nergens bij wil horen, heeft het moeilijk en krijgt het nooit gemakkelijk. Hij kan er wel altijd om lachen.