Film

De gotische stijl

Film: Corpse Bride van Tim Burton en Mike Johnson

Het herenhuis van de Everglots in dit donkere, Victoriaanse sprookje lijkt een kopie van het huis van Mary Shelley in James Whales gotische meesterwerk uit 1935, Bride of Frankenstein. In die film opent de vertelling met Shelley, haar broer de dichter en Byron, knus pratend op een donkere nacht over de mogelijkheid van leven na de dood. Buiten stormt het. Binnen knettert het vuur in de open haard. Zij zitten in een enorme woon kamer en de camera glijdt lang zaam van de deur naar hen toe. De setting en de sfeer ademen melancholie en melodrama. De acteurs praten hoogdravend, hun stemmen trillen van emotie. Al deze elementen, die de kern vormen van de gotische stijl, zijn ook de bouwstenen van Corpse Bride van Tim Burton.

De gotische roman deed in 1764 zijn intrede in de Engelse literatuur met Horace Walpoles The Castle of Otranto. Het genre bereikte in 1794 en 1818 een hoogtepunt met respectievelijk Ann Radcliffes The Mysteries of Udolpho en Mary Shelleys Frankenstein. Gotische verhalen bestaan ogenschijnlijk om de lezer de stuipen op het lijf te jagen. Maar het gaat dieper. Gotische verhalen reflecteren de psychologische gesteldheid van de personages. De aanwezigheid van graftombes, ondergrondse gevangenissen en donkere kel ders dient als metaforische afdaling in het onderbewustzijn.

Tim Burton en het gotische lij ken te zijn gemaakt voor elkaar. De regisseur heeft zijn voorliefde voor het genre al laten blijken met films als Edward Scissorhands (1990), The Nightmare Before Christmas (1993) en Sleepy Hollow (1999). Corpse Bride is niet Burtons beste film, maar als genrestuk is het zijn Bride of Frankenstein – zijn gotische meester werk.

De film is gemaakt met een klassieke animatietechniek, stop-motion, die in de jaren vijftig en zestig werd vervolmaakt door Ray Harryhausen. Stemming en stijl overheersen, en toch boeit juist het verhaal. Dat is gebaseerd op een oud Russisch volksverhaal waarin een jongeman per ongeluk in het huwelijk treedt met een dode vrouw die weer leeft wanneer de trouwring aan haar vinger belandt. In Corpse Bride is de jongeman Victor van Dort (gemaakt naar de beeltenis van Johnny Depp, die tevens de stem inspreekt). Victor is uit gehuwelijkt aan Victoria Everglot, telg uit een aan lager wal geraakte, aristocratische familie die woont in een gotisch paleis er gens in Europa. Tijdens de hu welijksceremonie slaagt Victor er niet in zijn huwelijkseed naar be horen af te leggen. Dat doet pijn, want hij is echt verliefd op Victoria. Als hij verdrietig het bos in vlucht, gebeurt het: zijn trouwring be landt op een tak vol knoesten. Dat blijkt de pezige hand te zijn van een skelet. Het is… de Lijken Bruid!

Wat een wonderschone creatie is zij: een mix van de betoverende Elsa Lanchester als de Bruid in Whales Frankenstein-verhaal en Helena Bonham Carter, die de stem van de Bruid is en die al eerder een ongewone rol speelde in een Burton-film, namelijk die van vrouw tjesaap in Planet of the Apes (2001). Depp en Bonham Carter geven vorm aan de personages door middel van hun stem. Toch komen Victor en de Bruid echt tot leven dankzij het schitterende stop-motionwerk. Corpse Bride bewijst dat special effects diepte en in houd kunnen geven aan een film.

Het verhaal eindigt met een gelukkige noot. Dat is niet «Hollywood», dat is het oude Russische volksverhaal. Victor en Victoria kunnen trouwen. Zo wordt de nachtmerrie een droom. En als Victor zou dromen, dan zou hij zich haar weer voor de geest halen, zoals zij verschijnt in het volksverhaal, dat aldus luidt: «De Lijken Bruid wachtte op de veranda, met haar voet op de grond tikkend, en zij zei: ‹Ik wil mijn huwelijksnacht met mijn man vieren…› Deze ijzingwekkende woorden deden het haar op het lichaam van de jongeman overeind staan, al hoewel het een warme, zomerse dag was.»

Te zien vanaf 3 november