Essay Terugblik op een verkrachting

De grote man en het kleine meisje

Roman Polanski wordt ervan beschuldigd een meisje van dertien te hebben verkracht. De affaire herinnert Jenny Diski aan een ‘gebeurtenis’ uit haar jeugd, ‘die keer dat ik mezelf verkracht liet worden’.

In het begin vond ik het niet meer dan matig interessant in een wereld vol met veel interessantere gebeurtenissen toen ik las dat Roman Polanski in Zwitserland in de gevangenis was gezet voordat hij zou worden uitgeleverd aan de Verenigde Staten op basis van een dertig jaar oude aanklacht van verkrachting. Maar steeds vaker, op het nieuws, op Facebook, Twitter, de London Review of Books-blog en in gesprekken, heb ik de discussie gelezen tussen de mensen die vinden die hij niet gearresteerd had moeten worden en degenen die vinden dat hij, zelfs na al die tijd, zou moeten worden teruggebracht naar de VS om berecht te worden, ook al heeft de vrouw om wie het gaat (Samantha Geimer - ze heeft toestemming gegeven dat haar naam wordt bekendgemaakt) nu gezegd dat ze de zaak niet aanhangig wil maken.
Ik raakte geïrriteerd toen ik de petitie las die was geschreven door Bernard-Henri Lévy, en ondertekend door Paul Auster, Milan Kundera, William Shawcross, Claude Lanzmann, Salman Rushdie, Mike Nichols, Neil Jordan en, de vrouwelijke troeven, Diane von Furstenberg, de Isabelles Adjani en Huppert, Yamani Benguigui, Danièle Thompson en Arielle Dombasle. In die petitie staat:

Na te zijn opgepakt als een gewone terrorist op zaterdagavond 26 september, toen hij een prijs in ontvangst kwam nemen voor zijn hele oeuvre, slaapt Roman Polanski nu in de gevangenis.
Hij riskeert uitzetting naar de Verenigde Staten vanwege een gebeurtenis die jaren geleden plaatsvond en waarvan de belangrijkste aanklager herhaaldelijk en nadrukkelijk heeft gezegd dat ze het achter zich heeft gelaten en geen rechtszaak wil.
Roman Polanski, 76 jaar oud en een overlevende van het nazisme en stalinistische vervolgingen in Polen, loopt het risico dat hij de rest van zijn leven in de gevangenis moet doorbrengen voor daden die in Europa over de verjaringstermijn zouden zijn.
Wij verzoeken de Zwitserse rechtbanken hem onmiddellijk vrij te laten en deze ingenieuze filmmaker niet een martelaar te maken van een politiek-juridische wirwar die twee democratieën als Zwitserland en de Verenigde Staten onwaardig is. Gezond verstand, en ook eergevoel, vereist dat.

Laten we even terzijde laten hoe gewoon terroristen zijn en hoe uniek filmregisseurs zijn die verkrachten, net als de kwestie hoe goed Polanski slaapt in de gevangenis. Ook laten we terzijde het argument dat het jaren geleden was en de huidige wens van de vrouw om er geen rechtszaak van te maken - dat zijn juridische kwesties. En we negeren het gebruik van het woord gebeurtenis waar verkrachting nauwkeuriger zou zijn geweest. Polanski werd uiteindelijk aangeklaagd voor onwettige geslachtsgemeenschap, in plaats van verkrachting. Die mildere aanklacht werd hem aangeboden op voorwaarde dat hij schuld zou bekennen zodat het meisje niet zou hoeven getuigen in de rechtszaal. Dat is de basis waarop Whoopi Goldberg ervoor pleitte, toen het nieuws van zijn arrestatie bekend werd, dat hij zou worden vrijgelaten, omdat hij geen ‘verkrachting-verkrachting’ zou hebben gepleegd. Het schikkingsvoorstel ging vergezeld van een belofte van een straf van slechts een dag of veertig, en vervolgens vrijwillige uitzetting. Toen Polanski’s advocaat hoorde dat de rechter zou hebben gezegd dat hij niet zou meewerken aan de deal en een langere celstraf zou opleggen en vervolgens gedwongen uitzetting, verbeurde Polanski zijn borgtocht en ging het land uit.
De opstellers van de petitie suggereren dat het feit dat Polanski in zijn jeugd in Polen werd vervolgd tot op zekere hoogte verklaart dat hij op de leeftijd van 44 seks had met een dertienjarige. Dat zou kunnen, maar het verklaart niet waarom anderen met eenzelfde achtergrond dat niet hebben gedaan, of waarom mensen zonder een onbevoorrechte achtergrond dat wél deden. Wat zijn talent betreft: het is duidelijk dat er lange tijd is gedacht dat 'creatieve’ types zich vaak niet houden aan maatschappelijke normen. Dat is soms waar, maar zoals ik het begreep ging het erom dat we moeten kijken naar het werk los van het gedrag, niet dat het gedrag zelf zou moeten worden vergeven. Polanski heeft een paar mooie films gemaakt, maar Knife in the Water en Chinatown, hoe goed die films ook zijn, geven hun regisseur toch echt niet een vrijbrief om te verkrachten.

Van alle excuses en verklaringen voor Polanski’s gedrag die naar boven zijn gekomen, werd de meest vermakelijke geboden ten tijde van de eerste hoorzitting, in het rapport van de proeftijd-ambtenaar dat werd opgevraagd door de rechter:
waarschijnlijk is er sinds het Italië van de Renaissance niet meer zo'n samenkomst van creatieve geesten geweest op één plek als in Los Angeles County in de afgelopen halve eeuw (…) Terwijl ze de gemeenschap verrijkten met hun aanwezigheid, hebben ze de manieren en mores van hun land van herkomst meegebracht die op zeldzame momenten in strijd waren met die van hun land van aankomst.
(Wees blij als je kunt lachen om dit lullige verhaaltje.)
Wat betreft zijn huidige martelaarschap in een 'politiek-juridische kluwen’: de verkrachting werd toegegeven door Polanski, niemand ontkent dat het is gebeurd of dat hij zijn borgtocht verbeurde alvorens te worden berecht en dat hij sindsdien heel goed heeft opgepast en niet terugkeerde naar de VS. Mogelijk zijn er andere verkrachters op de vlucht in Europa en Amerika die geen gewiekste filmmakers zijn en daarom niet worden vervolgd, en als dat wel zo is, dan is dat zeker onterecht; hoewel ik geneigd ben te denken dat zij zouden moeten worden vervolgd in plaats van dat Polanski wordt ontslagen van zijn verantwoordelijkheden (hij schijnt nog vijfhonderdduizend dollar te moeten betalen voor de regeling die hij overeenkwam met Samantha Geimer).

In 1961 werd ik verkracht door een Amerikaan in Londen. Ik was veertien, een jaar ouder dan het meisje aan wie Polanski een halve Quaalude en champagne gaf en met wie hij vervolgens orale, vaginale en anale seks had. Ter verdediging van Polanski hebben verscheidene mensen erop gewezen dat Geimer een tienermodel was en een fotosessie deed die haar moeder had geregeld met Polanski, die zei dat hij de foto’s wilde maken voor Vogue. Als verder bewijs om Polanski’s misdrijf af te zwakken hebben mensen erop gewezen dat nadat ze champagne had gedronken (daartoe aangemoedigd door Polanski tijdens de fotosessie) Polanski in een jacuzzi ging zitten en voorstelde dat ze er ook in kwam, maar zij zei dat ze naar huis moest. Hij belde haar moeder op en zei dat ze later zou komen en liet haar vervolgens met haar moeder praten. Geimer antwoordde 'nee’ toen haar moeder vroeg of ze wilde worden opgehaald en naar huis gebracht, en ze stemde erin toe, volgens een van de getuigenissen, hoewel dit niet duidelijk is in de transcriptie van de jury, om orale seks te hebben. Ook zei ze tegen de rechter dat ze twee keer eerder seks had gehad met haar vriendje, dat ongeveer net zo oud was als zij.
Wat uiteindelijk geheel mijn aandacht trok was het idee van een dertienjarige die erin toestemt orale seks te hebben met een 44-jarige filmregisseur. Natuurlijk denk ik niet dat kinderen niet seksueel zouden zijn of niet meedoen aan seksueel spel. Zij was duidelijk niet onschuldig. (Hoewel eerdere seksuele ervaring niet een beletsel is voor een veroordeling voor verkrachting zelfs wanneer het slachtoffer meerderjarig is.) Hoe dan ook, als ze zou hebben toegestemd in orale seks, dan moet Polanski haar hebben gevraagd. Hoe vroeg hij dat? Sommige vragen zijn meer een vraag dan andere. Hoe is het om dertien te zijn, een wannabe filmster (zoals bijna alle dertienjarige meisjes zijn), in de nabijheid van een machtige filmregisseur in het huis van een beroemde filmster (Jack Nicholson), en een sterke drug en alcohol toegediend te krijgen en vervolgens te worden uitgenodigd om de grote man te pijpen of jezelf beschikbaar te maken voor cunnilingus?

Ik werd niet in de war gebracht noch gedrogeerd om seks te hebben toen ik veertien was - ik werd in verlegenheid gebracht en had seks. Op een vrijdagochtend liep ik over straat, op weg naar de Notting Hill Gate-bibliotheek, en ik voelde me rot na een ruzie met mijn vader, toen een man met een Amerikaans accent, ergens in de twintig, opeens opdoemde en naast me ging lopen. Hij vroeg hoe ik heette. Ik negeerde hem. Hij bleef zijn vraag herhalen en herhalen. Die dingen gebeurden. Je liep gewoon door wanneer vreemde mannen tegen je aan praatten of zichzelf ontblootten. Maar deze man was echt vasthoudend. Hij bleef naast me lopen en zei toen dat hij zanger was en een nieuw nummer had geschreven, en hij wilde weten wat ik ervan vond. Toen ik zei dat hij moest opsodemieteren, voor de zoveelste keer, begon hij te zingen. Heel hard. Tegenwoordig zou ik zelf, natuurlijk, heel goed heel hard kunnen zingen op straat en dat zou me niets kunnen schelen. Maar veertien is anders. Het was een kwelling. Een man die uit volle borst voor me zong terwijl ik over straat liep zette me publiekelijk voor schut en het was duidelijk dat de hele wereld zich omdraaide en naar mij keek. En me uitlachte. Ik wist niet waar ik het zoeken moest van schaamte. Dat was het voor mij om veertien te zijn. Ik siste tegen hem dat hij moest stoppen en hij zei dat hij dat zou doen als ik mee zou gaan naar de opnamestudio waar hij werkte en naar hem zou luisteren als hij zijn liedje echt goed zou zingen. Het was vlak om de hoek, een paar minuten van waar ik woonde. Toen begon hij weer te zingen. Hij was vriendelijk en best grappig, niet eng, maar wel iets te opdringerig.

Ik had niet gedacht dat een opnamestudio stil en leeg zou zijn en dacht dat er andere mensen zouden zijn, technici, mensen die gewoon rondhingen, maar ik denk dat ik misschien ook was gegaan zelfs als ik had geweten dat hij leeg was, puur om hem zijn mond te laten houden. Het was in een souterrain één straat van mijn huis vandaan. Hij deed de deur van het slot en liet me binnen, en toen deed hij de deur achter me dicht en ik hoorde de sleutel omdraaien in het slot. Er bestaat echt een speciaal geluid voor een sleutel die wordt omgedraaid in een slot in een lege ruimte. Ik vroeg of ik weg mocht en zei dat ik naar huis wilde, ik was opeens bang, maar hij stopte de sleutel in zijn achterzak en glimlachte. Ik wil naar huis, zei ik opnieuw tegen hem, enigszins in paniek. Pas als we plezier hebben gemaakt, zei hij, en het heeft geen enkele zin om te schreeuwen, want het is een opnamestudio en die is geluiddicht. Bij mijn bovenarm trok hij me verder de ruimte binnen.
Achter een glazen muur stond die batterij opnameapparatuur die je in de film ziet. In de centrale ruimte, waar wij waren, stonden een paar microfoons, een drumstel, een ijskast en een sofa. Ik zei dat ik pas veertien was en hij moest lachen. Nee, dat was ik niet, zei hij tegen me. Dat was ik wél, zei ik. Hij duwde me op de sofa en ik zei nog een keer dat ik veertien was en - inmiddels smeekte ik, want ik wist dat ik in moeilijkheden was - dat ik nog maagd was. In elk geval was ik jong genoeg om te denken dat als ik hem dat vertelde hij zou aarzelen. Nee, dat was ik niet, ik was niet veertien en zeker geen maagd, lachte hij en hij duwde mijn rokje omhoog. Ik heb geen idee of hij zelf geloofde wat hij zei of niet.

Zelfs op die leeftijd had ik weinig interesse in seks, en ik wist er niks van. Ik had een paar hitsige boeken gelezen uit de bibliotheek, maar de hitsigheid verhulde altijd wat er precies gebeurde. Ik wist echt niet wat er nu precies ging gebeuren. Ik wist dat het seks was en dat ik werd verkracht (daar had ik over gelezen), maar de details waren erg schimmig. Ik was bang, maar niet omdat ik dacht dat hij me ging vermoorden of me zelfs fysiek pijn zou doen. Ik was bang omdat ik werd vastgehouden. Ook schaamde ik me (opnieuw) voor de naaktheid van mijn onderlichaam (nog nooit had een man mij naakt gezien, behalve mijn vader) en ik meen me te herinneren dat ik zelfs ergens de ruimte vond om me af te vragen of mijn onderbroek wel schoon was.
De seks duurde voor mijn gevoel ongelooflijk lang, veel langer dan ik me eerder had voorgesteld dat het zou duren om 'het te doen’ op basis van wat ik had gelezen en in films had gezien. Ik had gedacht dat het maar een paar seconden zou zijn en ik kon niet begrijpen waarom het maar duurde en duurde. Ook deed het erg veel pijn - ook dat had ik niet geweten. Een paar keer schreeuwde ik het uit van de pijn. Ik huilde de hele tijd en vroeg hem om op te houden (ik gebruikte heel vaak het woord 'alsjeblieft’). Nog steeds was ik niet bang dat ik dood zou gaan. Hij was niet gewelddadig: hij ging gewoon door, weigerde op te houden, zei telkens weer dat ik geen maagd was en schonk er geen aandacht aan als ik zei dat het pijn deed. Hij was niet gewelddadig. Ik bedoel dat hij me niet sloeg.
Toen hij klaar was, kwam hij overeind en bracht zijn kleren in orde. Ik trok mijn rokje omlaag en ging rechtop zitten. Hij liep naar de ijskast en pakte een fles melk, bood hem aan mij aan, en toen ik mijn hoofd schudde dronk hij het meeste ervan op.
'Je bent heel vaak gekomen’, zei hij goedkeurend.
Ik begreep niet wat hij bedoelde, ik wist niet wat 'komen’ was. Ik zei niets.
'Al dat roepen en schreeuwen, je vond het lekker.’
Blijkbaar hield hij mijn geschreeuw voor een lang en aanhoudend orgasme. Ik was niet van plan tegen hem te zeggen dat ik het niet fijn had gevonden - ik wilde niet praten en dacht dat hij kwaad zou worden als ik hem zou tegenspreken. Ik wilde weg. Toen hij de melk op had, vroeg hij of ik zin had om ergens koffie te gaan drinken, maar hij liet me naar huis gaan als ik nee zei, mits ik hem mijn telefoonnummer zou geven zodat hij me nog een keer kon zien. Hij moet me zijn voornaam hebben verteld, maar daar herinner ik me niets van. Toen ging ik weg en liep de honderd meter of zo naar mijn huis, waar ik direct naar mijn kamer ging, mijn broek uittrok en zag dat er bloed in zat en toen naar bed ging.
De rest van de middag bleef ik in bed, heel soms sliep ik, maar meestal voelde ik de pijn van binnen en een grote leegte. Ik was erg verdoofd door de ervaring, maar ook dacht ik hoe dom hij was om te hebben gemeend dat ik plezier had - wat ik veronderstelde dat 'komen’ was. En ik had een krachtig na-beeld in mijn hoofd van hoe hij zijn hoofd in zijn nek legde en uit de melkfles dronk. Van melk moest ik altijd overgeven. Mijn algehele reactie balde zich eerder samen in minachting dan in schaamte. Ik dacht niet dat het het allerergste was wat me ooit was overkomen. Het was een uiterst onaangename ervaring, het deed pijn en ik was opgesloten. Maar ik had niet een gevoel dat ik vooral was geschonden door de verkrachting zelf, niet méér dan ik zou zijn geweest door een andere aanslag op mijn persoon en vrijheid. In 1961 sprak het niet vanzelf dat geslachtsgemeenschap tegen de wil van een vrouw een soort spirituele moord was. Ik walgde meer van hem dan dat ik me beschaamd voelde of gekleineerd. Een andere Zeitgeist, gelukkig voor mij.
Desalniettemin dacht ik jarenlang aan de gebeurtenis als 'die keer dat ik mezelf verkracht liet worden’. Ik was me er zeer van bewust dat ik vrijwillig met hem naar de opnamestudio was gegaan. En die ochtend was ik boos op mijn vader, die me net had verboden om naar de Aldermaston March te gaan. 'Je mag niet, je zult verkracht worden’, zei hij. En eigenlijk had ik stiekem een afspraak met een jongen van school om samen met hem te gaan. Hij nam een slaapzak mee. Een keer, op Trafalgar Square, had hij, tot mijn ontzetting, zijn tong in mijn mond geduwd. Ik had niet gedacht dat we samen seks zouden hebben tijdens de mars, maar misschien gebeurde dat wel. Ook herinner ik me dat ik in de opnamestudio dacht, behalve dat het pijn deed en dat het zo lang duurde: 'Dit zal mijn vader leren.’
Mijn nieuwe vriend, zoals hij zichzelf vermoedelijk zag, belde een paar dagen later op en mijn vader beantwoordde de telefoon; hij vond hem niet oké klinken en zei dat hij me niet meer moest bellen. Ik had het niet aan hem verteld, ik zei het tegen niemand, pas veel later, en liet alles achter me als iets wat nu eenmaal was gebeurd. Ik vond dat ik in zekere zin verantwoordelijk was. Een oudere, ervaren vriend, een man, vertelde me een paar jaar later dat het onmogelijk was om een vrouw te verkrachten: als er penetratie plaatsvond, dan wilde ze het. Ik had hem niet verteld over mijn verkrachting, maar ik vroeg me af of ik dan misschien moest ophouden het te beschouwen als een verkrachting, aangezien ik was gepenetreerd. Ik denk daar inmiddels anders over, hoewel ik nog steeds niet vind dat het de slechtste ervaring van mijn leven was.

Te zijner verdediging zei Polanski tegen de rechtbank dat hij het idee had dat zij 'niet afwijzend’ was. Geimer herinnerde zich:

Ik zei: 'Nee, nee. Ik wil daar niet naartoe. Nee, ik wil dit niet. Nee!’ - en toen wist ik niet meer wat ik moest doen. We waren alleen en ik wist niet wat er nog meer zou gebeuren als ik een scène zou maken. Dus was ik alleen maar bang, en na me een tijdje te hebben verzet, dacht ik: nou oké, straks is het voorbij en ga ik naar huis.

Dat klinkt in mijn oren authentiek. Ongetwijfeld had Geimer (en Geimers moeder) zichzelf in de situatie gebracht waarin een verkrachting zou kunnen plaatsvinden, net als ik had gedaan. Misschien had ze hem niet afgewezen, had ze zelfs toegestemd in orale seks met Polanski. Vervolgens penetreerde hij haar en vroeg wanneer ze voor het laatst ongesteld was geweest. Toen ze dat niet zeker wist, of zich er te veel over schaamde, bedreef hij sodomie met haar, voor de zekerheid. Was dat attent? Laten we het nog steeds verkrachting-verkrachting noemen en ons niet al te veel zorgen maken over waar en hoe Polanski deze dagen slaapt.

Vertaling Rob van Erkelens